उत्पातदर्शनम् — Portents and Kāla among the Vṛṣṇis
ताल: सुपर्णश्व महाध्वजौ तौ सुपूजितौ रामजनार्दनाभ्याम् । उच्चैर्जहुरप्सरसो दिवानिशं वाचश्नोचुर्गम्यतां तीर्थयात्रा,बलराम और श्रीकृष्ण जिनकी सदा पूजा करते थे, उन ताल और गरुड़के चिह्नसे युक्त दोनों विशाल ध्वजोंको अप्सराएँ ऊँचे उठा ले गयीं और दिन-रात लोगोंसे यह बात कहने लगीं कि “अब तुमलोग तीर्थ-यात्राके लिये निकलो”
vaiśampāyana uvāca |
tālau suparṇaśva-mahādhvajau tau supūjitau rāma-janārdanābhyām |
uccair jahur apsaraso divāniśaṃ vācaś coccūr gamyatāṃ tīrthayātrā ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Ang dalawang dakilang watawat—may sagisag ng punong palma (tāla) at ni Garuḍa kasama ang kabayo—na matagal na pinararangalan nina Balarāma at Janārdana (Kṛṣṇa), ay biglang itinaas at tinangay ng mga apsaras. Araw at gabi ay ipinahayag nila sa mga tao: “Ngayon, humayo kayo sa paglalakbay-pananampalataya sa mga banal na tawiran (tīrtha-yātrā).” Ang palatandaang ito’y nagsasaad ng tiyak na pagliko ng panahon: kapag umurong ang mga sandigang banal, ang tao’y inuudyukang magpakadalisay, magpigil, at muling ituwid ang sarili sa dharma sa pamamagitan ng paglalakbay sa tīrtha.
वैशम्पायन उवाच
When auspicious divine symbols withdraw, it signals a moral and cosmic turning-point; the appropriate response is not clinging but purification and re-alignment with dharma—here expressed as undertaking tīrtha-yātrā, a disciplined movement toward sacred order and inner restraint.
Celestial apsarases seize and lift away the two great standards associated with Balarāma and Kṛṣṇa, then continuously announce that people should depart on pilgrimage. The episode functions as an omen indicating imminent upheaval and the closing of Kṛṣṇa’s visible presence in the world.