Shloka 12
कुण्जरै: स्यन्दना: क्षुण्णा: सादिनश्न महारथै: । पदातिसंघाश्षा श्वौचै: पलायद्िर्भयार्दितै:
sañjaya uvāca | kuñjaraiḥ syandanāḥ kṣuṇṇāḥ sādinaś ca mahārathaiḥ | padātisaṅghāś cāśvaiḥ palāyadbhir bhayārditaiḥ ||
Wika ni Sanjaya: Sa sindak ng pagtakas, dinurog ng mga elepante ang mga karwahe hanggang maging pira-piraso; ang mga dakilang mandirigmang nakasakay sa malalaking karwahe ay yumurak sa mga kabalyero; at ang mga kabayong takot na takot, na tumatakbo nang walang pagpipigil, ay nagwasak sa mga pulutong ng mga kawal na naglalakad. Sa kaguluhan ng labanan, ang takot mismo ang naging sandata—pinagbangga ang bawat sangay ng hukbo laban sa kapwa nito at pinarami ang pagkapuksa lampas sa sinadyang layon.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how fear and disorder in war magnify suffering: once panic spreads, even one’s own forces become instruments of harm. It implicitly warns that violence, when unleashed, easily escapes control and produces unintended, indiscriminate destruction.
Sanjaya describes a battlefield stampede: elephants smash chariots, elite chariot-warriors crush cavalry, and frightened horses, fleeing, trample infantry. The scene conveys a breakdown of formation and command amid intense fighting.