Shloka 463
यदि स्वयं वज्रधरोडस्य गोप्ता तथापि याता पितृराजवेश्मनि । युद्धस्थलमें उस नागके ऐसा कहनेपर सूतपुत्र कर्णने उससे पूछा--“पहले यह तो बताओ कि ऐसा भयानक रूप धारण करनेवाले तुम हो कौन?” तब नागने कहा--'अर्जुनने मेरा अपराध किया है। मेरी माताका उनके द्वारा वध होनेके कारण मेरा उनसे वैर हो गया है। तुम मुझे नाग समझो। यदि साक्षात् वज्रधारी इन्द्र भी अर्जुनकी रक्षाके लिये आ जायाँ तो भी आज अर्जुनको यमलोकमें जाना ही पड़ेगा"
yadi svayaṁ vajradharo ’sya goptā tathāpi yātā pitṛrāja-veśmani |
Wika ni Sañjaya: “Kahit si Indra mismo, ang may hawak ng vajra, ay dumating nang personal upang ipagtanggol si Arjuna, gayon pa man, ngayong araw ay kailangan pa ring tumungo si Arjuna sa tahanan ni Yama, Panginoon ng mga Ninuno.” Itinatanghal ng pahayag na ito ang panata ng Nāga sa paghihiganti bilang kapalarang di-matitinag: ang personal na alitan, isinilang mula sa inaakalang pagkakasala, ay dinadala sa larangan ng digmaan bilang isang moral na pag-angkin sa pagganti, kahit pa may pakikialam ng mga diyos.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the perceived inevitability of consequences once hatred and vengeance harden into a vow: even divine protection is declared powerless against what the speaker frames as destined retribution. Ethically, it warns how personal grievance can masquerade as ‘certainty’ or ‘justice’ in war.
In the Karṇa Parva battle context, a Nāga (serpent-being) proclaims that Arjuna is bound for Yama’s abode that very day, asserting that not even Indra’s direct protection can prevent it. This follows the Nāga’s enmity toward Arjuna and sets a tone of impending lethal intent.