Shloka 16
तदनन्तर अस्त्रसमूहोंके प्रहारसे भरा हुआ वह युद्धस्थल ऐसा प्रतीत होने लगा, मानो वहाँ किरणोंका जाल बिछ गया हो। कर्ण और अर्जुनने अपने बाणसमूहोंकी वर्षासे आकाशमें तिलभर भी अवकाश नहीं रहने दिया ।। तद् बाणजालैकमयं महान्तं सर्वेडत्रसन् कुरव: सोमकाश्न | नान्यत् किंचिद् ददृशु: सम्पतद् वै बाणान्धकारे तुमुलेडतिमात्रम्,वहाँ बाणोंका एक महाजाल-सा बना हुआ देखकर कौरव और सोमक सभी भयसे थर्रा उठे। उस अत्यन्त घोर बाणान्धकारमें उन्हें दूसरा कुछ भी गिरता नहीं दिखायी देता था
tad-anantaraṃ bāṇa-jālaika-mayaṃ mahāntaṃ sarve 'drasan kuravaḥ somakāś ca | nānyat kiṃcid dadṛśuḥ sampatad vai bāṇāndhakāre tumule 'timātram ||
Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang larangan ng digmaan na tinatamaan ng siksik na kumpol ng mga sandata ay nagmistulang may nakalatag na lambat ng mga sinag. Sina Karṇa at Arjuna, sa pagbuhos ng mga palaso, ay hindi nag-iwan kahit kapiranggot na puwang sa langit. Nang makita ang napakalaking lambat ng mga palaso na wari’y iisang buhol-buhol na sapot, nanginig sa takot ang mga Kuru at mga Somaka; sa lubhang magulong dilim na yari sa mga palaso, wala silang nakitang iba pang bumabagsak.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unchecked martial power can overwhelm perception itself—turning the battlefield into an ‘arrow-darkness’ that induces fear in all onlookers. Ethically, it underscores the terrifying cost of war: even valor and skill, when unleashed without restraint, create collective dread and obscurity rather than clarity.
Sañjaya describes Karṇa and Arjuna exchanging such dense volleys of arrows that the sky appears filled with a single net of missiles. The Kurus and Somakas, witnessing this near-total saturation of the air, tremble; amid the tumult they can see nothing else, as if the scene is darkened by arrows.