Shloka 12
विचित्र युद्ध करनेवाले, रथियोंमें श्रेष्ठ माद्रीकुमार नकुलने कृतवर्मापर चढ़ाई की। ट्रपदकुमार पांचालराज सेनापति धृष्टद्युम्नने सेनासहित कर्णपर आक्रमण किया ।। दुःशासनो भारत भारती च संशप्तकानां पृतना समृद्धा । भीम रणे शस्त्रभृतां वरिष्ठ भीम समार्छत्तमसहुवेगम्,भारत! दुःशासन, कौरव-सेना और संशप्तकोंकी समृद्धिशालिनी वाहिनीने असहा वेगशाली, शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ तथा युद्धमें भयंकर प्रतीत होनेवाले भीमसेनपर चढ़ाई की
sañjaya uvāca | vicitra-yuddha-karaṇe rathināṃ śreṣṭho mādrī-kumāro nakulaḥ kṛtavarmāṇam abhyadhāvat | drupada-kumāraḥ pāñcāla-rāja-senāpatiḥ dhṛṣṭadyumnaḥ senā-sahitaḥ karṇam abhyākrāmat || duḥśāsano bhārata bhāratī ca saṃśaptakānāṃ pṛtanā samṛddhā | bhīmaṃ raṇe śastra-bhṛtāṃ variṣṭhaṃ bhīmaṃ samarcchat tam asahya-vegām ||
Sinabi ni Sañjaya: Si Nakula, anak ni Mādrī—pinakamagaling sa mga mandirigmang karwahe at bihasa sa sari-saring paraan ng pakikipaglaban—ay sumalakay kay Kṛtavarmā. Si Dhṛṣṭadyumna, anak ni Drupada at kumandante ng mga Pañcāla, ay sumulong kasama ang kaniyang hukbo upang lusubin si Karṇa. Pagkaraan, si Duḥśāsana, kasama ang hukbong Kaurava at ang mga batalyong Saṃśaptaka na sagana sa sandata, ay rumagasa kay Bhīmasena—nakapangingilabot sa digmaan, pinakamainam sa mga may dalang sandata—na umaatake nang marahas at halos di-mapigil.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a recurring ethical reality of the Kurukṣetra war: individual prowess draws collective counterforce, and commanders deploy coordinated assaults to contain a single dominant warrior. It reflects kṣatriya-dharma in its martial form—duty-bound engagement—while also implying the tragic escalation where strategy and numbers are used to overwhelm even the most valiant.
Multiple engagements occur simultaneously: Nakula charges Kṛtavarmā; Dhṛṣṭadyumna, leading the Pāñcāla army, attacks Karṇa; and on the Kaurava side, Duḥśāsana along with the Kaurava troops and the Saṃśaptaka battalions surge against Bhīma with fierce, seemingly irresistible speed.