Shloka 74
कुर्वन्तमृष भस्कन्धं॑ कुरुवृष्णियशस्करम् | विधमन्तमनीकानि व्यथयन्तं महारथान्
sañjaya uvāca |
kurvantam ṛṣabha-skandhaṁ kuru-vṛṣṇi-yaśaḥ-karam |
vidhamantam anīkāni vyathayantaṁ mahā-rathān ||
Sabi ni Sañjaya: “Nakita ko si Abhimanyu, ang magiting na anak ni Subhadrā—malapad ang balikat na gaya ng toro, tagapagpataas ng dangal ng mga Kuru at Vṛṣṇi—na winawasak ang mga hanay ng kaaway at pinapahirapan ang mga dakilang mandirigmang karwahe. Pinababagsak niya ang mga elepante kasama ang mga mahout at mga sakay, ibinubuwal ang mga tagapagpatakbo ng karwahe kasama ang kanilang mga karwahe, inaalis sa kabayo ang mga mangangabayo, at inaalisan ang mga kawal na naglalakad ng sandata at buhay. Sa pagwasak sa mga hukbo at pagpapahirap sa mga pangunahing mandirigma, ipinadadala niya ang tao, kabayo, at elepante sa kaharian ni Yama. Ngunit ang tanawin ng anak ni Subhadrā—na ang hukbo ng kaaway ay tila nasusunog sa kanyang mga palaso—gayong pinatay sa gayong kalagayan ng anim na malulupit na mahāratha ni Duryodhana, ay patuloy na sumusunog sa aking mga laman hanggang ngayon. O Hari, isinusumpa ko sa katotohanan: maging sa gawang iyon, kumilos ang mapanlinlang na layon ni Karṇa.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage contrasts heroic excellence with unethical warfare: even a supremely capable warrior can be destroyed when opponents abandon fair combat. Sañjaya’s grief underscores that victory gained through treachery (dharma-violating means) leaves a moral stain and lasting remorse.
Sañjaya describes Abhimanyu’s devastating assault on the enemy ranks—scattering formations and wounding leading warriors—then laments that despite this prowess Abhimanyu was killed by a coordinated, ruthless group led by Duryodhana’s side, with Karṇa’s hostile intent implicated in the plot.