Adhyaya 56

Verse 1

इस प्रकार श्रीमहाभारत कर्णपर्वमें संकुलयुद्धाविषयक छप्पनवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ५६ ॥। >> श््जु अीस-न्‍अ - संशप्तकोंके सेनापति त्रिगर्तराज सुशर्मा कौरवोंके पक्षमें था। यह सुशर्मा उससे भिन्न पाण्डव-पक्षका योद्धा था। सप्तपञ्चाशत्तमो<्ध्याय: दुर्योधनका सैनिकोंको प्रोत्साहन देना और अश्वत्थामाकी प्रतिज्ञा संजय उवाच दुर्योधनस्तत: कर्णमुपेत्य भरतर्षभ । अब्रवीन्मद्रराजं च तथैवान्यांश्व॒ पार्थिवान्‌,संजय कहते हैं--भरतश्रेष्ठ! तदनन्तर दुर्योधन कर्णके पास जाकर मद्रराज शल्य तथा अन्य राजाओंसे बोला--

Wika ni Sañjaya: “O toro sa mga Bharata, pagkaraan nito’y lumapit si Duryodhana kay Karna at kinausap din si Haring Śalya ng Madra, gayundin ang iba pang mga hari.”

Verse 2

यद्च्छयैतत्‌ सम्प्राप्तं स्वर्गद्वारमपावृतम्‌ । सुखिन: क्षत्रिया: कर्ण लभन्ते युद्धमीदृूशम्‌,“कर्ण! यह स्वर्गका खुला हुआ द्वाररूप युद्ध बिना इच्छाके अपने-आप प्राप्त हुआ है। ऐसे युद्धको सुखी क्षत्रियगण ही पाते हैं

Wika ni Sañjaya: “O Karna, ang digmaang ito—na wari’y bukás na pintuan patungong langit—ay dumating nang kusa, hindi hinanap. Tanging mga kṣatriya na pinagpala ang nakatatamo ng ganitong labanan.”

Verse 3

सदृशौ: क्षत्रियै: शूरै: शूराणां युद्ध्यतां युधि | इष्टं भवति राधेय तदिदं समुपस्थितम्‌,“राधानन्दन! अपने समान बलवाले शूरवीर क्षत्रियोंके साथ रणभूमिमें जूझनेवाले शूरवीरोंको जो अभीष्ट होता है, वही यह संग्राम हमारे सामने उपस्थित है

Sinabi ni Sañjaya: “O Rādhēya, para sa mga bayaning kṣatriya na lumalaban sa digmaan, ang pinakanais nila ay makaharap sa larangan ang mga mandirigmang kapantay—matatapang at kasinlakas. Ang mismong minimithing pagtatagpong iyon—ang tunay na pagsubok ng lakas at dangal—ay narito na ngayon sa ating harapan bilang digmaang ito.”

Verse 4

हत्वा च पाण्डवान्‌ युद्धे स्फीतामुर्वीमवाप्स्यथ । निहता वा परैर्युद्धे वीरलोकमवाप्स्यथ,“तुम सब लोग युद्धस्थलमें पाण्डवोंका वध करके भूतलका समृद्धिशाली राज्य प्राप्त करोगे अथवा शत्रुओंद्वारा युद्धमें मारे जाकर वीरगति पाओगे'

Sinabi ni Sañjaya: “Kung mapapatay ninyo sa digmaan ang mga Pāṇḍava, makakamtan ninyo ang masaganang paghahari sa lupa; at kung kayo nama’y mapatay ng kaaway sa labanan, mararating ninyo ang daigdig ng mga bayani.”

Verse 5

दुर्योधनस्य तच्छुत्वा वचन क्षत्रियर्षभा: । ह्ृष्टा नादानुदक्रोशन्‌ वादित्राणि च सर्वश:,दुर्योधनकी वह बात सुनकर क्षत्रियशिरोमणि वीर हर्षमें भरकर सिंहनाद करने और सब प्रकारके बाजे बजाने लगे

Sinabi ni Sañjaya: “Nang marinig nila ang mga salita ni Duryodhana, ang mga pangunahing bayani sa hanay ng mga kṣatriya, napuspos ng galak, ay nagtaas ng malalakas na sigaw sa digmaan at ungol na tila leon, at pinatunog ang sari-saring mga instrumento.”

Verse 6

ततः प्रमुदिते तस्मिन्‌ दुर्योधनबले तदा । हर्षयंस्तावकान्‌ योधान्‌ द्रौणिवचनमत्रवीत्‌,तदनन्तर आनन्दमग्न हुई दुर्योधनकी उस सेनामें अश्वत्थामाने आपके योद्धाओंका हर्ष बढ़ाते हुए कहा--

Sinabi ni Sañjaya: “Pagkaraan, nang ang hukbo ni Duryodhana ay nalulugod at nag-aalab ang loob, si Aśvatthāmā—upang lalo pang pasiglahin ang tuwa at tiwala ng inyong mga mandirigma—ay nagsalita ng mga salitang ito.”

Verse 7

प्रत्यक्ष॑ सर्वसैन्यानां भवतां चापि पश्यताम्‌ | न्यस्तशस्त्रो मम पिता धृष्टद्युम्नेन पातित:,“समस्त सैनिकोंके सामने आपलोगोंके देखते-देखते जिन्होंने हथियार डाल दिया था, उन मेरे पिताको धृष्टद्युम्नने मार गिराया था

Sinabi ni Sañjaya: “Sa harap ng lahat ng hukbo—at habang kayo mismo’y nakatingin—ang aking ama, na nakapagbaba na ng sandata, ay pinabagsak at pinatay ni Dhṛṣṭadyumna.”

Verse 8

स तेनाहममर्षेण मित्रार्थे चापि पार्थिवा: । सत्यं व: प्रतिजानामि तद्‌ वाक्यं मे निबोधत,“राजाओ! उससे होनेवाले अमर्षके कारण तथा मित्र दुर्योधनके कार्यकी सिद्धिके लिये मैं आपलोगोंसे सच्ची प्रतिज्ञा करके कहता हूँ, आपलोग मेरी यह बात सुनिये

Sinabi ni Sañjaya: “O mga hari, dahil sa galit na dulot ng paghamak na iyon, at upang maisakatuparan ang layunin ng kaibigan kong si Duryodhana, gumagawa ako sa inyo ng isang tapat na panata. Makinig kayong mabuti sa aking mga salita.”

Verse 9

धृष्टद्युम्नमहत्वाहं न विमोक्ष्यामि दंशनम्‌ | अनृतायां प्रतिज्ञायां नाहं स्वर्गमवाप्रुयाम्‌,“मैं धृष्टद्युम्मको मारे बिना अपना कवच नहीं उतारूँगा।” यदि यह मेरी प्रतिज्ञा झूठी हो जाय तो मुझे स्वर्गलोककी प्राप्ति न हो

Sinabi ni Sañjaya: “Hangga’t hindi ko napapatay si Dhṛṣṭadyumna, hindi ko luluwagan ni aalisin ang aking baluti. Kung ang panatang ito’y mapatunayang kasinungalingan, nawa’y hindi ko makamtan ang langit.”

Verse 10

अर्जुनो भीमसेनश्व योधो यो रक्षिता रणे | धृष्टद्युम्नस्य तं संख्ये निहनिष्यामि सायकै:,“अर्जुन और भीमसेन आदि जो योद्धा रणभूमिमें धृष्टद्युम्नकी रक्षा करेगा, उसे मैं युद्धस्थलमें अपने बाणोंद्वारा मार डालूँगा”

Sinabi ni Sañjaya: “Maging si Arjuna, si Bhimasena, o sinumang mandirigmang sa gitna ng labanan ay tumayong tagapagtanggol ni Dhṛṣṭadyumna—siya, sa mismong larangan ng digmaan, ay pababagsakin ko sa aking mga palaso.”

Verse 11

एवमुक्ते तत: सर्वा सहिता भारतीचमू: । अभ्यद्रवत कौन्तेयांस्तथा ते चापि पाण्डवा:,अश्वत्थामाके ऐसा कहनेपर सारी कौरव-सेना एक साथ होकर दुन्तीपुत्रोंके सैनिकोंपर टूट पड़ी तथा पाण्डवोंने भी कौरवोंपर धावा बोल दिया

Sinabi ni Sañjaya: Nang mabigkas ang mga salitang iyon, ang buong hukbong Kaurava, nagsiksik ng hanay na parang iisa, ay sumugod laban sa mga anak ni Kuntī. Ang mga Pāṇḍava nama’y hindi umurong; tumugon sila sa paglusob at sila man ay dumamba sa mga Kaurava—kaya’t sumiklab ang bagsik ng labanan sa magkabilang panig.

Verse 12

स संनिपातो रथयूथपानां बभूव राजन्नतिभीमरूप: । जनक्षय: कालयुगान्तकल्प: प्रावर्तताग्रे कुरुसूजजयानाम्‌,राजन! रथयूथपतियोंका वह संघर्ष बड़ा भयंकर था। कौरवों और सूंजयोंके आगे प्रलयकालके समान जनसंहार आरम्भ हो गया था

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, ang nagsiksikang sagupaan ng mga pinuno ng pangkat ng mga karwaheng pandigma ay naging lubhang nakapanghihilakbot. Sa pinakaharap ng mga Kuru at Sṛñjaya, nagsimula ang paglipol ng tao—tila kapahamakan sa wakas ng isang yugto.”

Verse 13

ततः प्रवृत्ते युधि सम्प्रहारे भूतानि सर्वाणि सदैवतानि । आसन्‌ समेतानि सहाप्सरोभि- दिदृक्षमाणानि नरप्रवीरान्‌,तदनन्तर युद्धस्थलमें जब भीषण मार-काट होने लगी, उस समय देवताओं तथा अप्सराओंसहित समस्त प्राणी उन नरवीरोंको देखनेकी इच्छासे एकत्र हो गये थे

Sinabi ni Sañjaya: Nang magsimula na nang tunay ang labanan at sumiklab ang mabagsik na sagupaan, nagtipon doon ang lahat ng nilalang—kasama ang mga diyos—na may kasamang mga Apsara, sabik na masilayan ang mga pangunahing bayani sa hanay ng tao.

Verse 14

दिव्यैश्व माल्यैरविविधैश्व गन्धै- दिव्यैश्व रत्नैविविधैर्नराग्रयान्‌ । रणे स्वकर्मोद्गहत: प्रवीरा- नवाकिरजन्नप्सरस: प्रह्ृष्टा:,रणभूमिमें अपने कर्मका ठीक-ठीक भार वहन करनेवाले मनुष्योंमें श्रेष्ठ प्रमुख वीरोंपर हर्षमें भरी हुई अप्सराएँ दिव्य हारों, भाँति-भाँतिके सुगन्धित पदार्थों एवं नाना प्रकारके दिव्य रत्नोंकी वर्षा करती थीं

Sinabi ni Sañjaya: Sa larangan ng digmaan, ang mga Apsara na nag-uumapaw sa galak ay nagbuhos sa mga pangunahing lalaki—sa mga bayaning matatag na pasan ang buong bigat ng itinakdang tungkulin—ng mga makalangit na kuwintas ng bulaklak, sari-saring pabango, at iba’t ibang banal na hiyas.

Verse 15

समीरणस्तांश्व निषेव्य गन्धान्‌ सिषेव सर्वानपि योधमुख्यान्‌ । निषेव्यमाणास्त्वनिलेन योधा: परस्परघ्ना धरणीं निपेतु:,वायु उन सुगन्धोंको ग्रहण करके समस्त श्रेष्ठ योद्धाओंकी सेवामें लग जाती थी और उस वायुसे सेवित योद्धा एक-दूसरेको मारकर धराशायी हो जाते थे

Sinagap ng hangin ang mga halimuyak na iyon at umihip na wari’y naglilingkod sa lahat ng pangunahing mandirigma; ngunit ang mga mandirigmang pinaglilingkuran ng hanging yaon ay nagpatayan sa isa’t isa at bumagsak sa lupa.

Verse 16

सा दिव्यमाल्यैरवकीर्यमाणा सुवर्णपुड्खैश्न शरैर्विचित्रै: । नक्षत्रसंघैरिव चित्रिता द्यौ: क्षितिर्बभौ योधवरैर्विचित्रा,दिव्य मालाओं तथा सुवर्णमय पंखवाले विचित्र बाणोंसे आच्छादित और श्रेष्ठ योद्धाओंसे विचित्र शोभाको प्राप्त हुई वह रणभूमि नक्षत्रसमूहोंसे चित्रित आकाशके समान सुशोभित हो रही थी

Sinabi ni Sañjaya: Ang larangan ng digmaan, na nagkalat ng makalangit na mga kuwintas ng bulaklak at natakpan ng mga pambihirang palaso na may gintong balahibo, ay nagningning. Pinalamutian ng mahuhusay na mandirigma, ang lupa ay wari’y langit na iginuhit ng mga kumpol ng bituin.

Verse 17

ततोडन्‍्तरिक्षादपि साधुवादै- वदित्रघोषै: समुदीर्यमाण: । ज्याघोषनेमिस्वननादचित्र: समाकुल: सो5भवत्‌ सम्प्रहार:,तत्पश्चात्‌ आकाशसे भी साधुवाद एवं वाद्योंकी ध्वनि आने लगी, जिससे प्रत्यंचाकी टंकारों और रथोंके पहियोंके घर्घर शब्दोंसे युक्त वह संग्राम अधिक कोलाहलपूर्ण हो उठा था

Pagkaraan, maging mula sa langit ay umalingawngaw ang mga sigaw ng pagpupuri at ang dagundong ng mga tugtugin. Nahalo sa langitngit ng bagting ng pana at sa ugong ng mga gulong ng karwahe, lalo pang naging magulo at maingay ang sagupaan.

Verse 57

इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि अश्व॒त्थामप्रतिज्ञायां सप्तपठ्चाशत्तमो<5ध्याय: ।। ५७ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें अश्वत्थामाका प्रतिज्ञाविषयक सत्तावनवाँ अध्याय पूरा हुआ

Wika ni Sañjaya: “Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Karṇa Parva, nagwawakas ang ikalimampu’t pitong kabanata—tungkol sa panata ni Aśvatthāmā.”