Shloka 753
युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
विमानैरप्सर:सज्जैरगीतवादित्रनि:स्वनै: | युद्धकुशल वीरोंके विशाल
sañjaya uvāca | vimānaiḥ apsaraḥ-sajjaiḥ gīta-vāditra-niḥsvanaiḥ | yuddha-kuśala-vīrāṇāṃ viśāla-vistṛta-lohita-locanaiḥ kamala-candra-samāna-mukhaiś ca mastakaiḥ sarvā yuddha-bhūmiḥ samantād ācchāditā | bhūtale yathā kolāhalaḥ, tathā ākāśe'pi lokānāṃ śrūyate | tatra vimāneṣu niṣaṇṇāḥ śreṇī-śreṇī apsaraso gīta-vādyānāṃ madhura-dhvaniṃ prasārayanti |
Wika ni Sañjaya: May mga sasakyang panglangit (vimāna) na punô ng mga apsara, umaalingawngaw sa awit at tugtugin. Nalambungan ang buong larangan ng digmaan sa lahat ng panig ng mga ulong naputol ng mga mandirigmang bihasa sa pakikidigma—mga ulong may malalapad na matang namumula sa dugo at mga mukhang inihahambing sa lotus at sa buwan. Ang alingawngaw sa lupa ay naririnig din sa langit. Doon, nakaupo sa kanilang mga sasakyang panghimpapawid, ang mga pangkat-pangkat na apsara ay nagpapalaganap ng matatamis na tunog ng awit at musika—isang nakapanghihilakbot na himig mula sa kalangitan sa ibabaw ng pagdanak ng dugo, na wari’y hudyat ng paglalakbay ng mga mandirigma sa kabilang daigdig habang sumasagad ang dahas ng labanan.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahābhārata’s recurring moral tension: heroic prowess and worldly glory culminate in death and devastation, while the cosmos remains indifferent yet orderly—signaled by celestial beings and music. It invites reflection on the cost of war and the transience of embodied life, even for celebrated warriors.
Sañjaya describes the battlefield at a climactic moment: severed heads of warriors cover the ground, the din of battle rises so intensely it seems to fill even the sky, and apsarases in aerial cars are portrayed as singing and playing instruments above—framing the slaughter as both horrific and cosmically witnessed.