अध्याय २६ — शल्यस्य सारथ्य-नियोजनं, कर्णस्य प्रस्थानं, उत्पातदर्शनं च
Chapter 26: Śalya appointed as charioteer; Karṇa’s departure; portents
निध्नतः शात्रवान् भल््लैहस्त्यश्वंं चास्यतो महत् । अपने भल्लोंसे शत्रुसैनिकों तथा उनके हाथी-घोड़ेके महान् समुदायको मारते-गिराते हुए महामना पाण्डुकुमार अर्जुनके रथके पहियोंके लिये मार्ग नहीं मिलता था
sañjaya uvāca |
nidhnaṭaḥ śātravān bhallair hastyaśvaṃ cāsyato mahat |
apane bhallaiḥ śatrusainikāṃs tathā teṣāṃ hastighoḍānāṃ mahataḥ samūhaṃ mārayann api pātayann iva mahāmanāḥ pāṇḍukumāro 'rjunasya rathacakrayoḥ kṛte mārgaṃ na labhate sma |
Wika ni Sañjaya: Habang si Arjuna, anak ni Pāṇḍu at marangal ang loob, ay bumabagsak sa hanay ng kaaway sa pamamagitan ng matutulis na palaso—pinapahandusay ang mga kawal at ibinubuwal ang malalaking pangkat ng elepante at kabayo—gayong kasikip ang labanan at kasinsin ang tambak ng mga katawan at hayop, na maging ang mga gulong ng kanyang karwahe ay hindi makahanap ng malinaw na daan pasulong. Ipinakikita nito ang nakapanghihilakbot na bugso ng digmaan: kahit matatag ang giting at pasya, ang mismong larangan ay nagiging hadlang sa katawan at sa dharma, sinasakal ng bunga ng karahasan.
संजय उवाच
The verse highlights the grim reality that even righteous resolve and martial excellence operate within the crushing consequences of war: the battlefield becomes physically clogged by destruction, reminding the listener that violence—though undertaken as kṣatriya duty—creates obstacles and suffering that cannot be ignored.
Sañjaya describes Arjuna cutting down enemy troops and large formations of elephants and horses with sharp arrows. The fighting is so dense, and the fallen so numerous, that Arjuna’s chariot wheels cannot find a clear route through the battlefield.