Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
तथा महीभूतां वक््त्रै: कुमुदोत्पलसंनिभै: । 'जैसे तालाब कुमुद, उत्पल और कमलोंके समूहसे विकसित दिखायी देता है, उसी प्रकार राजाओंके कुमुद और उत्पल-सदृश मुखोंसे यह रणभूमि सुशोभित हो रही है ।।
tathā mahībhūtāṃ vaktraiḥ kumudotpalasaṃnibhaiḥ |
Wika ni Sañjaya: “Gayundin, ang larangang ito ng digmaan ay wari’y pinalamutian ng mga mukha ng mga hari—mga mukhang kahawig ng puting liryo sa tubig na kumuda at ng bughaw na lotus na utpala—gaya ng isang lawa na nagiging maringal kapag hitik sa pamumulaklak ng mga kumpol ng kumuda at utpala.”
संजय उवाच
The verse highlights the Mahābhārata’s recurring contrast between beauty and destruction: even in war, poetic splendor can appear, but it underscores the impermanence of life and the tragic cost borne by kings and warriors.
Sañjaya continues narrating the Kurukṣetra battle to Dhṛtarāṣṭra, describing how the battlefield looks ‘ornamented’ by the lotus-like faces of kings—an aesthetic simile that intensifies the pathos of imminent death amid apparent beauty.