Shloka 11
Adhyāya 17 — गजयुद्ध-वृत्तान्तः, सहदेव-दुःशासन-संघर्षः, नकुल-कर्ण-समागमः
Elephant-battle account; Sahadeva–Duhshasana clash; Nakula–Karna encounter
ततोडस्य पार्थ: सगुणेषुकार्मुकं चकर्त भल्लैर्ध्वजमप्यलंकृतम् । पुनर्नियन्तृन् सह पादगोप्तृ- सतत: स चुक्रोध गिरिव्रजेश्वर:,तत्पश्चात् अर्जुनने अपने भल्लोंद्वारा प्रत्यंचा और बाणोंसहित दण्डधारके धनुष तथा सजे-सजाये ध्वजको भी काट गिराया। फिर हाथीके महावतों तथा पादरक्षकोंको भी मार डाला। इससे गिरिव्रजके स्वामी दण्डधार अत्यन्त कुपित हो उठे
tato ’sya pārthaḥ sa-guṇeṣu kārmukaṃ cakarta bhallair dhvajam apy alaṅkṛtam | punar niyantṝn saha pāda-goptṛ-s tataḥ sa cukrodha girivrajeśvaraḥ ||
Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Pārtha (Arjuna), sa pamamagitan ng matutulis na palasong bhalla, ay pinira-piraso ang kanyang busog kasama ang pisi nito, at ibinagsak din ang kanyang bandilang maringal at pinalamutian. Sumunod, pinaslang niya ang mga tagapagpaandar ng elepante (mahout) pati ang mga bantay na kawal-lakad na nagtatanggol sa kanila. Dahil dito, ang panginoon ng Girivraja, ang may tangan ng sandatang wari’y pamalo, ay nag-alab sa matinding poot—umigting ang galit sa pagkabigla nang makita ang kanyang mga sagisag ng digmaan at mga tagapagtanggol na nalipol sa labanan.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, striking an opponent’s weapons, banner, and protective retinue is not merely physical damage but an assault on morale and honor—often provoking anger. Ethically, it points to the need for inner restraint: battlefield success can inflame passions, and unchecked wrath becomes a secondary enemy.
Arjuna uses bhalla-arrows to sever the opponent’s strung bow and to cut down the decorated banner, then kills the drivers (mahouts) and the foot-guards. Seeing these losses, the ruler titled ‘lord of Girivraja’ becomes intensely enraged.