Shloka 18

Pāṇḍya-vadha-anantaram Arjunasya Pravṛttiḥ

Arjuna’s Response and the Renewed Battle

Devanagari script

संधाय नाराचवरान्‌ दशाशु द्रौणिस्त्वरन्नेकमिवोत्ससर्ज । तेषां च पज्चार्जुनमभ्यविध्यन्‌ पज्चाच्युतं निर्बिभिदु: सुपुड्खा:,तब अभ्व॒त्थामाने बड़ी उतावलीके साथ अपने धनुषपर दस उत्तम नाराच रखे और उन सबको एकके ही समान एक साथ छोड़ दिया। उनमेंसे पाँच सुन्दर पंखवाले नाराचोंने अर्जुनको बींध डाला और पाँचने श्रीकृष्णको क्षत-विक्षत कर दिया

Transliteration

sandhāya nārācavarān daśāśu drauṇis tvarann ekam ivotsasarja | teṣāṃ ca pañcārjunam abhyavidhyan pañcācyutaṃ nirbibiduḥ supuṅkhāḥ ||

Translation

Sinabi ni Sañjaya: Sa pagmamadali, si Aśvatthāman, anak ni Droṇa, ay naglagay ng sampung piling palasong nārāca sa kanyang busog at pinakawalan ang mga ito nang sabay na wari’y iisang putok. Sa mga iyon, limang palasong may magagandang balahibo ang tumama kay Arjuna, at limang iba pa ang bumaon kay Acyuta (Kṛṣṇa), na nagdulot ng sugat.

Word by Word

• संधाय: having fixed/placed (on the bow)
• Type: Verb
• Root: सम्-धा (धातु √धा)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपद-भाव, —, —, —

• नाराच-वरान्: excellent iron arrows (narācas)
• नाराच-वरान्: Karma
• Type: Noun
• Root: नाराच + वर
• Form: पुं, द्वितीया, बहुवचन

• दश: ten
• Type: Adjective
• Root: दशन् (संख्या)
• Form: —, द्वितीया, बहुवचन (अव्ययवत् संख्या-विशेषण)

• आशु: quickly
• Type: Indeclinable
• Root: आशु
• Form: true

• द्रौणिः: Drauṇi (Aśvatthāmā)
• द्रौणिः: Karta
• Type: Noun
• Root: द्रौणि (द्रोण-पुत्रः)
• Form: पुं, प्रथमा, एकवचन

• त्वरन्: hastening
• Type: Verb
• Root: त्वर् (धातु √त्वर्)
• Form: शतृ (present active participle), पुं, प्रथमा, एकवचन

• एकम्: as one (single)
• Type: Adjective
• Root: एक
• Form: नपुं, द्वितीया, एकवचन

• इव: as if/like
• Type: Indeclinable
• Root: इव
• Form: true

• उत्ससर्ज: he discharged/let fly
• Type: Verb
• Root: उत्-√सृज्
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect; epic aorist-like usage), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• तेषाम्: of those (arrows)
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: —, षष्ठी, बहुवचन

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च
• Form: true

• पञ्च: five
• Type: Adjective
• Root: पञ्चन् (संख्या)
• Form: —, प्रथमा/द्वितीया (अव्ययवत् संख्या-विशेषण), बहुवचन (अर्थतः)

• अर्जुनम्: Arjuna
• अर्जुनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अर्जुन
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• अभ्यविध्यन्: they pierced
• Type: Verb
• Root: अभि-√व्यध्
• Form: लङ् (imperfect), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद

• पञ्च: five
• Type: Adjective
• Root: पञ्चन् (संख्या)
• Form: —, प्रथमा/द्वितीया (अव्ययवत्), बहुवचन (अर्थतः)

• अच्युतम्: Acyuta (Kṛṣṇa)
• अच्युतम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अच्युत
• Form: पुं, द्वितीया, एकवचन

• निर्बिभिदुः: they tore/pierced through
• Type: Verb
• Root: निर्-√भिद्
• Form: लिट् (perfect; epic past), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद

• सुपुङ्खाः: having fine feathers (well-fletched)
• सुपुङ्खाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सु + पुङ्ख
• Form: पुं, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Aśvatthāman (Drauṇi)
• Droṇa
• Arjuna
• Kṛṣṇa (Acyuta)
• nārāca arrows
• bow

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights the harsh reality of dharma-yuddha: skill and fury operate within war’s code, yet suffering can touch even the righteous side. Ethical reflection arises from seeing that divine guidance (Kṛṣṇa as charioteer) does not eliminate hardship; it steadies one’s purpose and discernment amid it.

What is happening in the narrative?

Aśvatthāman rapidly nocks ten powerful nārāca arrows and releases them in a near-simultaneous volley. Five strike Arjuna, and five strike Kṛṣṇa (Acyuta), describing a moment of intense pressure on Arjuna’s chariot in the Karṇa Parva battle sequence.