Adhyaya 16

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके १५३ श्लोक मिलाकर कुल ६६६ “लोक हैं।) #स्न्ैमा+ () अिऔमनने सप्तदशो< ध्याय: अर्जुनके द्वारा अश्वत्थामाकी पराजय संजय उवाच ततः समभवद्‌ युद्ध शुक्राज्िरसवर्चसो: । नक्षत्रमभितो व्योम्नि शुक्राड्भिरसयोरिव,संजय कहते हैं--राजन! तदनन्तर आकाशमें नक्षत्रमण्डलके निकट परस्पर युद्ध करनेवाले शुक्राचार्य और बृहस्पतिके समान वहाँ रणभूमिमें श्रीकृष्णके निकट शुक्र और बृहस्पतिके तुल्य तेजस्वी अश्वत्थामा और अर्जुनका युद्ध होने लगा

Sabi ni Sañjaya: Mahal na Hari, sumunod ay sumiklab ang labanan ng dalawang mandirigmang maningning na tila sina Śukra at Aṅgiras (Bṛhaspati). Kung paanong sina Śukra at Aṅgiras ay wari’y nagtatagisan malapit sa mga bituin sa langit, gayon din sa larangan—sa tabi ni Śrī Kṛṣṇa—nagsimulang magsagupaan sina Aśvatthāmā at Arjuna, kapwa kasingningning.

Verse 2

संतापयन्तावन्योन्यं दीप्तै: शरगभस्तिभि: । लोकत्रासकरावास्तां विमार्गस्थौ ग्रहाविव,जैसे वक्र या अतिचार गतिसे चलनेवाले दो ग्रह सम्पूर्ण जगत्‌के लिये त्रास उत्पन्न करनेवाले हो जाते हैं, उसी प्रकार वे दोनों वीर अपनी बाणमयी प्रज्वलित किरणोंद्वारा एक- दूसरेको संताप देने लगे

Wika ni Sañjaya: Ang dalawang mandirigma ay nagpasunog sa isa’t isa sa pamamagitan ng nagliliyab na kumpol ng mga sinag ng palaso. Gaya ng dalawang planetang nalihis sa wastong landas—na ang di-karaniwang galaw ay nagiging sanhi ng pangamba sa buong daigdig—gayon din sila nagmistulang tagapagdala ng sindak habang nagliliyab ang kanilang mga sandata sa walang patid na sagupaan.

Verse 3

ततो<विध्यद्‌ भ्रुवोर्मध्ये नाराचेनार्जुनो भृशम्‌ । स तेन विबभीौ द्रौणिरूर्ध्वरश्मिर्यथा रवि:,तत्पश्चात्‌ अर्जुनने एक नाराचसे अभश्वत्थामाकी दोनों भौंहोंके मध्यभागमें गहरा आघात पहुँचाया। ललाटमें धँसे हुए उस बाणसे अश्वत्थामा ऊपरकी ओर उठी हुई किरणोंवाले सूर्यके समान सुशोभित होने लगा

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, tinamaan ni Arjuna nang ubod-lakas sa pagitan ng dalawang kilay ang anak ni Drona (Aśvatthāman) gamit ang palasong nārāca. Nang nakabaon ang palaso sa kanyang noo, nagningning si Drauṇi na parang araw na ang mga sinag ay umaakyat paitaas—larawang nagpapatingkad sa kakila-kilabot na karilagan ng digmaan.

Verse 4

अथ कृष्णौ शरशतैरश्वत्थाम्नारदिता भृशम्‌ स्वरश्मिजालविकचीौ युगान्ताकाविवासतु:,इसके बाद अभ्रृत्थामाने भी श्रीकृष्ण और अर्जुनको अपने सैकड़ों बाणोंद्वारा गहरी चोट पहुँचायी। उस समय वे दोनों अपनी किरणोंका प्रसार करनेवाले प्रलयकालके दो सूर्योंके समान प्रतीत होते थे

Pagkaraan, si Aśvatthāman naman ay sumugat nang malubha kina Śrī Kṛṣṇa at Arjuna sa pamamagitan ng daan-daang palaso. Noon, ang dalawa ay nagmistulang dalawang araw sa panahon ng paglipol, na nagkakalat ng lambat ng kanilang mga sinag sa lahat ng dako.

Verse 5

ततोडर्जुन: सर्वतोधारमस्त्र- मवासृजद्‌ वासुदेवेडभिभूते । द्रौणायनिं चाभ्यहनत्‌ पृषत्कै- वैज़ाग्निवैवस्वतदण्डकल्यै:,भगवान्‌ श्रीकृष्णके घायल होनेपर अर्जुनने एक ऐसे अस्त्रका प्रयोग किया, जिसकी धार सब ओर थी। उन्होंने वज्भ, अग्नि और यमदण्डके समान अमोघ, दाहक और प्राणहारी बाणोंद्वारा द्रोणकुमार अश्वत्थामाको घायल कर दिया

Wika ni Sañjaya: Nang masugatan si Vāsudeva (Kṛṣṇa), pinakawalan ni Arjuna ang isang sandatang ang talim ay lumalaganap sa lahat ng panig. At sa pamamagitan ng mga palasong di pumapalya, naglalagablab at pumapatay—gaya ng vajra, gaya ng apoy, at gaya ng tungkod ni Yama—sinugatan niya si Drauṇāyani (Aśvatthāman), bilang mabilis at kakila-kilabot na tugon sa pagkakasugat ng kanyang tagapagmaneho ng karwahe.

Verse 6

स केशवं चार्जुनं चातितेजा विव्याध मर्मस्वतिरौद्रकर्मा बाणै: सुयुक्तैरतितीव्रवेगै- यैराहतो मृत्युरपि व्यथेत,फिर अत्यन्त भयंकर कर्म करनेवाले महातेजस्वी अश्वत्थामाने भी अच्छी तरह छोड़े हुए अत्यन्त तीव्र वेगवाले बाणोंद्वारा श्रीकृष्ण और अर्जुनके मर्मस्थानोंमें आघात किया। वे बाण ऐसे थे जिनकी चोट खाकर मौतको भी व्यथा हो सकती थी

Wika ni Sañjaya: Ang labis na maningning na si Aśvatthāman—na ang mga gawa’y mabagsik at kakila-kilabot—ay tumama kina Keśava (Kṛṣṇa) at Arjuna sa kanilang mahahalagang bahagi sa pamamagitan ng mga palasong mahusay ang pagbitaw at ubod-bilis. Napakasaklap ng mga tama na kung si Kamatayan man ang masapol, siya’y yayanig sa sakit.

Verse 7

द्रौणेरिषूनर्जुन: संनिवार्य व्यायच्छतस्तदद्विगुणै: सुपुड्खै: । त॑ साश्वसूतध्वजमेकवीर- मावृत्य संशप्तकसैन्यमार्च्छत्‌,अर्जुनने परिश्रमपूर्वक बाण चलानेवाले द्रोणकुमारके उन बाणोंका सुन्दर पंखवाले उनसे दुगुने बाणोंद्वारा निवारण करके घोड़े, सारथि और ध्वजसहित उस एक वीरको आच्छादित कर दिया। फिर वे संशप्तकसेनाकी ओर चल दिये

Wika ni Sañjaya: Pinigil ni Arjuna ang mga palasong pinakawalan ng anak ni Droṇa, at tinapatan niya iyon ng makakapal na palasong may magagandang balahibo, na doble ang bilang. Sa gayon, tinakpan niya ng ulang-palaso ang nag-iisang bayani—kasama ang mga kabayo, ang tagapagmaneho ng karwahe, at ang watawat. Pagkaraan, sumulong siya patungo sa hukbong Saṁśaptaka, yaong mga mandirigmang nanumpang hindi uurong sa labanan.

Verse 8

धनूंषि बाणानिषुधीर्धनुर्ज्या: पाणीन्‌ भुजान्‌ पाणिगतं च शस्त्रम्‌ छत्राणि केतूंस्तुरगान्‌ रथेषां वस्त्राणि माल्यान्यथ भूषणानि,कुन्तीकुमार अर्जुनने उत्तम रीतिसे छोड़े गये बाणोंद्वारा युद्धमें पीठ न दिखाकर सामने खड़े हुए शत्रुओंके धनुष, बाण, तरकस, प्रत्यंचा, हाथ, भुजा, हाथमें रखे हुए शस्त्र, छत्र, ध्वज, अश्व, रथ, ईषादण्ड, वस्त्र, माला, आभूषण, ढाल, सुन्दर कवच, समस्त प्रिय वस्तु तथा मस्तक--इन सबको काट डाला

Wika ni Sañjaya: Si Arjuna, anak ni Kuntī, sa mga palasong pinakawalan sa pinakamasinop na paraan, ay pumutol sa labanan—nang hindi tumatalikod sa mga kaaway na nakaharap sa kanya—ng kanilang mga busog, palaso, lalagyan ng palaso, at pisi ng busog; pati mga kamay at bisig, at ang mga sandatang hawak nila; ang mga payong at watawat; ang mga kabayo at mga bahagi ng karwahe; at gayundin ang mga kasuotan, kuwintas na bulaklak, at mga palamuti.

Verse 9

चर्माणि वर्माणि मनोरमाणि प्रियाणि सर्वाणि शिरांसि चैव । चिच्छेद पार्थों द्विषतां सुयुक्त- बणि: स्थितानामपराड्मुखानाम्‌,कुन्तीकुमार अर्जुनने उत्तम रीतिसे छोड़े गये बाणोंद्वारा युद्धमें पीठ न दिखाकर सामने खड़े हुए शत्रुओंके धनुष, बाण, तरकस, प्रत्यंचा, हाथ, भुजा, हाथमें रखे हुए शस्त्र, छत्र, ध्वज, अश्व, रथ, ईषादण्ड, वस्त्र, माला, आभूषण, ढाल, सुन्दर कवच, समस्त प्रिय वस्तु तथा मस्तक--इन सबको काट डाला

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, si Pārtha (Arjuna), na ang mga palaso’y mahusay na naihahanda at di sumasala, ay pumutol sa mga kaaway na nakaharap sa kanya nang hindi tumatalikod—hinati ang kanilang mga kalasag at mariringal na baluti, ang kanilang mga minamahal na pag-aari, at maging ang kanilang mga ulo.

Verse 10

सुकल्पिता: स्यन्दनवाजिनागा: समास्थिता: कृतयत्नैर्नवीरै: । पार्थेरितैर्बाणशतैर्निरस्ता- स्तैरेव सार्थ नृवरैनिपितु:,सुन्दर सजे-सजाये रथ, घोड़े और हाथी खड़े थे और उनपर प्रयत्नपूर्वक युद्ध करनेवाले नरवीर बैठे थे; परंतु अर्जुनके चलाये हुए सैकड़ों बाणोंसे घायल हो वे सारे वाहन उन नरवीरोंके साथ ही धराशायी हो गये

Wika ni Sañjaya: Ang mga karwaheng handang-handa, mga kabayo at mga elepante ay nakahimpil, at sa ibabaw nila’y nakasakay ang mga bagong bayani na buong sikap na lumalaban. Ngunit nang tamaan ng daan-daang palasong pinakawalan ni Pārtha (Arjuna), ang mga sasakyang iyon—kasama ang mga mararangal na mandirigmang nakasakay—ay naitulak at bumagsak sa lupa.

Verse 11

पद्मार्कपूर्णेन्दुनिभाननानि किरीटमाल्याभरणोज्ज्वलानि । भल्‍्लार्धचन्द्रक्षुरकर्तितानि प्रपेतुरुर्व्या नुशिरांस्यजस्रम्‌ू,जिनके मुखकमल, सूर्य और पूर्ण चन्द्रमाके समान सुन्दर, तेजस्वी एवं मनोरम थे तथा मुकुट, माला एवं आभूषणोंसे प्रकाशित हो रहे थे, ऐसे असंख्य नरमुण्ड भल्ल, अर्द्धचन्द्र तथा क्षुर नामक बाणोंसे कट-कटकर लगातार पृथ्वीपर गिर रहे थे

Wika ni Sañjaya: Ang mga ulong may mukhang marikit na gaya ng lotus, ng araw, at ng kabilugan ng buwan—maningning at kaaya-aya, kumikislap sa mga korona, kuwintas na bulaklak, at mga hiyas—ay pinutol ng mga palasong bhalla, kalahating-buwan, at matalas na parang labaha, at patuloy na bumabagsak sa lupa; kasunod ang mga katawang walang ulo.

Verse 12

अथ ड्विपैदेवपतिद्विपाभै- देवारिदर्पापहमत्युदग्रम्‌ । कलिड्भवज्भजाज्रनिषादवीरा जिघांसव: पाण्डवमभ्यधावन्‌,तत्पश्चात्‌ कलिंग, अंग, वंग और निषाद देशोंके वीर देवराज इन्द्रके ऐरावत हाथीके समान विशाल गजराजोंपर सवार हो, देवद्रोहियोंका दर्प दलन करनेवाले प्रचण्ड वीर पाण्डुकुमार अर्जुनपर उन्हें मार डालनेकी इच्छासे चढ़ आये

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, ang mga mandirigma ng Kaliṅga, Aṅga, Vaṅga, at mga Niṣāda—nakasakay sa dambuhalang mga elepanteng pangdigma na kahawig ni Airāvata, ang elepante ni Indra—ay sumugod patungo sa Pāṇḍava (Arjuna). Nag-aalab sa hangaring pumatay, sinalakay nila ang mabagsik na bayani, ang dumudurog sa pagmamataas ng mga kaaway ng mga diyos, habang sa gitna ng dahas ng digmaan ay tila muling tinatawag ang kaayusang moral at katapatan ng sansinukob.

Verse 13

तेषां द्विपानां निचकर्त पार्थी वर्माणि चर्माणि करान्‌ नियन्तृन्‌ । ध्वजान्‌ पताकांश्व ततः प्रपेतु- वजाहतानीव गिरे: शिरांसि,कुन्तीकुमार अर्जुनने उनके हाथियोंके कवच, चर्म, सूँड़, महावत, ध्वजा और पताका --सबको काट डाला। इससे वे वज्रके मारे हुए पर्वतीय शिखरोंके समान पृथ्वीपर गिर पड़े

Sabi ni Sañjaya: Si Pārtha (Arjuna) ay tinaga ang baluti at balat ng mga elepanteng iyon—pati ang kanilang mga nguso at mga mahout—at pinabagsak din ang kanilang mga watawat at bandila. Pagdaka’y bumagsak sila sa lupa na wari’y mga tuktok ng bundok na dinurog ng kidlat.

Verse 14

तेषु प्रभग्नेषु गुरोस्तनूजं बाणै: किरीटी नवसूर्यवर्ण: । प्रच्छादयामास महा भ्रजालै- वायु: समुद्यन्तमिवांशुमन्तम्‌,उनके नष्ट हो जानेपर किरीटधारी अर्जुनने प्रभातकालके सूर्यकी कान्तिके समान तेजस्वी बाणोंद्वारा गुरुपुत्र अश्वत्थामाको ढक दिया, मानो वायुने उगते हुए किरणोंवाले सूर्यको मेघोंकी बड़ी भारी घटाओंसे आच्छादित कर दिया हो

Sabi ni Sañjaya: Nang magapi ang mga iyon, si Arjuna na may diyadema—ang mga palaso’y nagliliyab na parang bagong sikat na araw—ay tinakpan si Aśvatthāmā, anak ni Droṇa, ng makakapal na lambat ng mga palaso; na wari’y ang hangin ay nagtabing sa sumisikat na araw na hitik sa sinag sa pamamagitan ng mabibigat na ulap.

Verse 15

ततोथ्र्जुनेषूनिषुभिर्निरस्य द्रौणि: शितैरजुनवासुदेवौ । प्रच्छादयित्वा दिवि चन्द्रसूर्यो ननाद सो>म्भोद इवातपान्ते,तब द्रोणकुमार अश्वत्थामाने अपने तीखे बाणोंद्वारा अर्जुनके बाणोंका निवारण करके श्रीकृष्ण और अर्जुनको ढक दिया और आकाशमें चन्द्रमा तथा सूर्यको आच्छादित करके गर्जनेवाले वर्षाकालके मेघकी भाँति वह गम्भीर गर्जना करने लगा

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Aśvatthāmā, matapos salagin ang mga palaso ni Arjuna sa pamamagitan ng sarili niyang matatalim na palaso, ay tinakpan sina Arjuna at Vāsudeva (Kṛṣṇa) ng siksik na ulang-palaso. Na wari’y tinatakpan ang buwan at araw sa langit, siya’y umatungal nang malalim at dumadagundong, gaya ng ulap-ulan na umuugong sa dulo ng tag-init.

Verse 16

इस प्रकार श्रीमह्मााभारत कर्णपर्वमें अश्वत्थागा और अर्जुनका संवादविषयक सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ,तमर्जुनस्तां श्व॒ पुनस्त्वदीया- नभ्यर्दितस्तैरभिसृत्य शस्त्रै: । बाणान्धकारं सहसैव कृत्त्वा विव्याध सर्वानिषुभि: सुपुड्खै: उसके बाणोंसे पीड़ित हुए अर्जुनने आगे बढ़कर सहसा शण्त्रोंद्वारा शत्रके बाणजनित अन्धकारको नष्ट करके उत्तम पंखवाले अपने बाणोंद्वारा अश्वत्थामा तथा आपके अन्य समस्त सैनिकोंको पुनः घायल कर दिया

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Arjuna—na muling ginipit ni Aśvatthāmā at ng iyong mga kawal—ay sumulong agad na tangan ang kanyang mga sandata. Sa isang iglap, pinawi niya ang dilim na nilikha ng mga palaso ng kaaway, at sa pamamagitan ng mga palasong may mainam na balahibo, tinamaan at sinugatan niya si Aśvatthāmā at ang iba pang natitira mong hukbo.

Verse 17

नाप्याददत्‌ संदधन्नैव मुछचन्‌ बाणान्‌ रथेडदृश्यत सव्यसाची । रथांश्व नागांस्तुरगान्‌ पदातीन्‌ संस्यूतदेहान्‌ ददृशुर्हतांश्ष,रथपर बैठे हुए सव्यसाची अर्जुन कब तरकससे बाण लेते, कब उन्हें धनुषपर रखते और कब छोड़ते हैं, यह नहीं दिखायी देता था। सब लोग यही देखते थे कि रथियों, हाथियों, घोड़ों और पैदल सैनिकोंके शरीर उनके बाणोंसे गुँथे हुए हैं और वे प्राणशून्य हो गये हैं इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि अश्वत्थामपराजये सप्तदशो5ध्याय:

Sinabi ni Sañjaya: Kahit nakaupo sa kanyang karuwahe, si Arjuna—ang mamamanang bihasa sa dalawang kamay—ay hindi makita kung kailan kumukuha ng palaso sa lalagyan, ikinakabit sa busog, o pinakakawalan. Ang nakita lamang ng lahat ay ang bunga: mga mandirigmang nasa karuwahe, mga elepante, mga kabayo, at mga kawal na naglalakad, na ang mga katawan ay wari’y “tinahi” ng kanyang mga palaso, at bumagsak na walang buhay.

Verse 18

संधाय नाराचवरान्‌ दशाशु द्रौणिस्त्वरन्नेकमिवोत्ससर्ज । तेषां च पज्चार्जुनमभ्यविध्यन्‌ पज्चाच्युतं निर्बिभिदु: सुपुड्खा:,तब अभ्व॒त्थामाने बड़ी उतावलीके साथ अपने धनुषपर दस उत्तम नाराच रखे और उन सबको एकके ही समान एक साथ छोड़ दिया। उनमेंसे पाँच सुन्दर पंखवाले नाराचोंने अर्जुनको बींध डाला और पाँचने श्रीकृष्णको क्षत-विक्षत कर दिया

Sinabi ni Sañjaya: Sa pagmamadali, si Aśvatthāman, anak ni Droṇa, ay naglagay ng sampung piling palasong nārāca sa kanyang busog at pinakawalan ang mga ito nang sabay na wari’y iisang putok. Sa mga iyon, limang palasong may magagandang balahibo ang tumama kay Arjuna, at limang iba pa ang bumaon kay Acyuta (Kṛṣṇa), na nagdulot ng sugat.

Verse 19

तैराहतौ सर्वमनुष्यमुख्या- वसृक्‌ स्रवन्तौ धनदेन्द्रकल्पौ | समाप्तविद्येन तथाभिभूतौ हतौ रणे ताविति मेनिरेडन्ये,उन बाणोंसे आहत होकर सम्पूर्ण मनुष्योंमें श्रेष्ठ, कुबेर और इन्द्रके समान पराक्रमी वे दोनों वीर श्रीकृष्ण और अर्जुन अपने अंगोंसे रक्त बहाने लगे। जिसकी विद्या पूरी हो चुकी थी, उस अअभश्रत्थामाके द्वारा इस प्रकार पराभवको प्राप्त हुए उन दोनोंको अन्य सब लोगोंने यही समझा कि “वे रणभूमिमें मारे गये”

Sinabi ni Sañjaya: Nang tamaan ng mga palasong iyon, ang dalawang pinakadakila sa mga tao—sina Kṛṣṇa at Arjuna, makapangyarihan na tulad nina Kubera at Indra—ay nagsimulang magdugo mula sa kanilang mga katawan. Dahil sa pagkadaig na iyon sa kamay ni Aśvatthāman, na ganap na sa kaalaman sa digmaan, inakala ng iba sa larangan, “Napatay na ang dalawang iyon sa labanan.”

Verse 20

अथार्जुनं प्राह दशाहनाथ: प्रमाद्यसे कि जहि योधमेतम्‌ । कुर्यद्धि दोष समुपेक्षितो 5यं कष्टो भवेद्‌ व्याधिरिवाक्रियावान्‌

Pagkaraan, sinabi ng panginoon ng sampung araw (Kṛṣṇa) kay Arjuna: “Bakit ka nagpapabaya? Pabagsakin mo ang mandirigmang ito! Kapag pinabayaan ang pagkukulang na ito, magiging mabigat—gaya ng sakit na lumalala kapag hindi ginagamot.”

Verse 21

तब दशार्हवंशके स्वामी श्रीकृष्णने अर्जुनसे कहा--'पार्थ! तुम क्‍यों प्रमाद कर रहे हो? इस योद्धाको मार डालो। इसकी उपेक्षा की जायगी तो यह और भी नये-नये अपराध करेगा और जिसकी चिकित्सा न की गयी हो, उस रोगके समान अधिक कष्टदायक हो जायगा” ।। तथेति चोकक्‍्त्वाच्युतमप्रमादी द्रौणिं प्रयत्नादिषुभिस्ततक्ष । भुजौ वरौ चन्दनसारदिग्धौ वक्ष: शिरोडथाप्रतिमौ तथोरू,“बहुत अच्छा, ऐसा ही करूँगा” श्रीकृष्णसे ऐसा कहकर सतत सावधान रहनेवाले अर्जुन अपने बाणोंद्वारा प्रयत्नपूर्वक अश्वत्थामाको--उसके चन्दनसारचर्चित श्रेष्ठ भुजाओं, वक्षःस्थल, सिर और अनुपम जाँघोंको क्षत-विक्षत करने लगे

Pagkatapos, sinabi ng panginoon ng angkang Dāśārha, si Śrī Kṛṣṇa, kay Arjuna: “Pārtha, bakit ka nagpapabaya? Patayin mo ang mandirigmang ito. Kapag pinabayaan, gagawa siya ng panibagong mga kasalanan, at—gaya ng sakit na hindi ginagamot—lalo siyang magiging mapanakit at mapanganib.” Sumagot ang laging mapagbantay na si Arjuna kay Acyuta, “Gayon nga,” at buong pagsisikap na pinakawalan ang sunod-sunod na mga palaso laban sa anak ni Droṇa, nilalapa ang kanyang malalakas na bisig na pinahiran ng sandalwood, pati ang dibdib, ulo, at mga hitang walang kapantay.

Verse 22

गाण्डीवमुक्तै: कुपितो5विकर्ण- द्रौँणिं शरैः संयति निर्बिभेद । छित्त्वा तु रश्मीस्तुरगानविध्यत्‌ ते त॑ं रणादूहुरतीव दूरम्‌,क्रोधमें भरे हुए अर्जुनने गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए भेड़के कान-जैसे अग्रभागवाले बाणोंद्वारा युद्धस्थलमें द्रोणपुत्रको विदीर्ण कर डाला। घोड़ोंकी बागडोर काटकर उन्हें अत्यन्त घायल कर दिया। इससे वे घोड़े अश्वत्थामाको रणभूमिसे बहुत दूर भगा ले गये

Sinabi ni Sañjaya: Sa tindi ng galit, tinuhog ni Arjuna si Aśvatthāman, anak ni Droṇa, sa gitna ng labanan sa pamamagitan ng mga palasong pinakawalan mula sa Gāṇḍīva, na ang dulo’y hugis tainga ng lalaking tupa. Pagkaraan, pinutol niya ang renda at matinding tinamaan ang mga kabayo; kaya ang mga kabayong iyon ang nagdala kay Aśvatthāman palayo, napakalayo sa larangan ng digmaan.

Verse 23

स तै्ह्वतो वातजवैस्तुरज्ै- द्रौणिर्दुढ पार्थशराभि भूत: । इयेष नावृत्य पुनस्तु योद्‌्धुं पार्थेन सार्थ मतिमान्‌ विमृश्य । जानज्जयं नियतं वृष्णिवीरे धनंजये चाजड़्विरसां वरिष्ठ:,अश्वत्थामा अर्जुनके बाणोंसे बहुत पीड़ित हो गया था। जब वायुके समान वेगशाली घोड़े उसे रणभूमिसे बहुत दूर हटा ले गये, तब उस बुद्धिमान्‌ वीरने मन-ही-मन विचार करके पुनः लौटकर अर्जुनके साथ युद्ध करनेकी इच्छा त्याग दी। अंगिरा गोत्रवाले ब्राह्मणोंमें सर्वश्रेष्ठ अश्वत्थामा यह जान गया था कि वृष्णिवीर श्रीकृष्ण और अर्जुनकी विजय निश्चित है

Sinabi ni Sañjaya: Nadaig ng mga palaso ni Arjuna, si Aśvatthāman, anak ni Droṇa, ay nadala nang malayo sa labanan ng kanyang mga kabayong kasingbilis ng hangin. Matapos magnilay nang malinaw ang isip, tinalikuran ng matalinong mandirigmang iyon ang pagnanais na bumalik at muling makipagdigma kay Arjuna. Sapagkat ang pinakadakila sa angkan ng Aṅgirasa ay batid na tiyak ang tagumpay para sa bayaning Vṛṣṇi na si Kṛṣṇa at para kay Dhanañjaya (Arjuna).

Verse 24

नियम्य स हयान्‌ द्रौणि: समाश्चास्य च मारिष । रथाश्वनरसम्बाधं कर्णस्य प्राविशद्‌ बलम्‌,मान्यवर! अपने घोड़ोंको रोककर थोड़ी देर उनको स्वस्थ कर लेनेके बाद द्रोणकुमार अश्व॒ृत्थामा रथ, घोड़े और पैदल मनुष्योंसे भरी हुई कर्णकी सेनामें प्रविष्ट हो गया

Sinabi ni Sañjaya: Matapos pigilan ang kanyang mga kabayo at, O kagalang-galang, bigyan sila ng sandaling pahinga upang makabawi, si Aśvatthāman, anak ni Droṇa, ay pumasok sa hukbo ni Karṇa—siksik sa mga karwaheng pandigma, mga kabayo, at mga kawal na naglalakad.

Verse 25

प्रतीपकारिणि रणाददश्चत्थाम्नि हते हयै: । मन्त्रौषधिक्रियायोगैर््याधौ देहादिवाहते,जैसे मन्त्र, औषध, चिकित्सा और योगके द्वारा शरीरसे रोग दूर हो जाता है, उसी प्रकार जब प्रतिकूल कार्य करनेवाला अअभ्रत्थामा चारों घोड़ोंद्वारा रणभूमिसे दूर हटा दिया गया, तब वायुसे फहराती हुई पताकाओंसे युक्त और जलप्रवाहके समान गम्भीर घोष करनेवाले रथके द्वारा श्रीकृष्ण और अर्जुन फिर संशप्तकोंकी ओर चल दिये

Sinabi ni Sañjaya: Nang ang mapanulsol na si Aśvatthāman ay naitaboy palayo sa larangan at ang kanyang mga kabayo’y napabagsak, iyon ay tulad ng sakit na naaalis sa katawan sa pamamagitan ng mantra, gamot, lunas, at disiplina ng yoga. Pagkaraan, sina Kṛṣṇa at Arjuna, sakay ng karwaheng ang mga watawat ay humahapay sa hangin at ang ugong ay malalim na gaya ng rumaragasang agos, ay muling sumulong patungo sa mga Saṁsaptaka.

Verse 26

संशप्तकानभिमुखौ प्रयातौ केशवार्जुनौ । वातोद्धूतपताकेन स्यन्दनेनौधनादिना,जैसे मन्त्र, औषध, चिकित्सा और योगके द्वारा शरीरसे रोग दूर हो जाता है, उसी प्रकार जब प्रतिकूल कार्य करनेवाला अअभ्रत्थामा चारों घोड़ोंद्वारा रणभूमिसे दूर हटा दिया गया, तब वायुसे फहराती हुई पताकाओंसे युक्त और जलप्रवाहके समान गम्भीर घोष करनेवाले रथके द्वारा श्रीकृष्ण और अर्जुन फिर संशप्तकोंकी ओर चल दिये

Sinabi ni Sañjaya: Muling sumulong sina Keśava at Arjuna patungo sa mga Saṁśaptaka, sakay ng karwaheng ang watawat ay humahapay sa hangin at ang malalim na ugong ay gumugulong na tila rumaragasang baha.