Shloka 5
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
पाज्चालपुत्रो न्यवधीद् दिव्यास्त्रधरमच्युतम् । कुर्वाणं दारुणं कर्म रणे यत्तं महारथम्,तात! द्रोणाचार्य तो शत्रुओंके लिये सर्वथा दुर्जय थे। वे सुवर्णमय पंखवाले बाणसमूहोंकी बारंबार वर्षा करते थे। उनके हाथोंमें फुर्ती थी। वे विचित्र रीतिसे युद्ध करनेवाले और विद्वान थे। दूरतक बाण मारनेवाले और अस्त्र-युद्धमें पारंगत थे। फिर उन जितेन्द्रिय दिव्यास्त्रधारी और अपनी मर्यादासे कभी च्युत न होनेवाले द्विजश्रेष्ठ द्रोणाचार्यको पांचालराजकुमार धृष्टद्युम्नने कैसे मार दिया? वे तो रणक्षेत्रमें कठोर कर्म करनेवाले, विजयके लिये प्रयत्नशील और महारथी वीर थे
dhṛtarāṣṭra uvāca |
pāñcālaputro nyavadhīd divyāstradharam acyutam |
kurvāṇaṃ dāruṇaṃ karma raṇe yat taṃ mahāratham ||
Sinabi ni Dhṛtarāṣṭra: “Paano napatay ng anak ng mga Pāñcāla si Droṇa—matatag sa panata at dalubhasa sa mga banal na sandata—samantalang ang maharathi na iyon ay nagsisikap sa labanan at gumagawa ng mababangis na gawa? Si Droṇa’y waring di-matatalo ng mga kaaway; kaya sa anong paraan naibagsak ang gayong disiplinado at kakila-kilabot na guro?”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical shock: even a disciplined, divinely-armed master can be brought down in war. It points to the Mahābhārata’s recurring tension between personal virtue and the brutal, destabilizing logic of battle—where strategy, circumstance, and destiny can overturn apparent invincibility.
Dhṛtarāṣṭra asks how Dhṛṣṭadyumna, the Pāñcāla prince, managed to kill Droṇa on the battlefield. The question anticipates the account of the conditions that led to Droṇa’s fall during the Kurukṣetra war.