Shloka 29
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
कर्मण्यसुकरे सक्तं जघानेति मतिर्मम । केकय, चेदि, कारूष, मत्स्यदेशीय सैनिकों तथा अन्य भूमिपालोंने आचार्यको उसी प्रकार व्याकुल कर दिया होगा, जैसे बहुत-सी चींटियाँ सर्पको विह्नल कर देती हैं; उसी अवस्थामें उन पाण्डव सैनिकोंद्वारा सब ओरसे घिरे हुए नीच धृष्टद्युम्नने दुष्कर कर्ममें लगे हुए द्रोणाचार्यको मार डाला होगा, यही बात मेरे मनमें आती है || २७-२८ $ || यो<धीत्य चतुरो वेदान् साड्ानाख्यानपञ्चमान्
karmaṇy asukare saktaṃ jaghāneti matir mama | kekaya-cedi-kārūṣa-matsyadeśīya-sainikāś ca anye bhūmipālāḥ ācāryaṃ tathā vyākulaṃ kṛtavanto bhaviṣyanti, yathā bahvyaḥ pipīlikāḥ sarpaṃ vihvalayanti; tasyām avasthāyāṃ pāṇḍava-sainyaiḥ sarvataḥ parivṛtaḥ nīco dhṛṣṭadyumno duṣkara-karmaṇi lagnaṃ droṇācāryaṃ jaghāna, iti me manasi vartate ||
Wika ni Dhṛtarāṣṭra: “Ito ang pag-iisip na sumisibol sa aking loob: habang si Droṇa ay lubos na nakatuon sa isang gawaing napakahirap ganapin, ang mga Kekaya, Cedi, Kārūṣa, ang mga kawal ng lupain ng Matsya, at iba pang mga hari ay tiyak na nangguluhan sa Guro mula sa lahat ng panig—gaya ng isang pulutong ng mga langgam na nakalilito sa isang ahas. Sa gayong kalagayan, na napaliligiran sa bawat dako ng mga hukbo ng Pāṇḍava, ang hamak na si Dhṛṣṭadyumna ay tiyak na pumatay kay Droṇācārya habang siya’y abala sa mahirap na tungkuling iyon.”
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how moral judgment and grief color perception in war: Dhṛtarāṣṭra interprets Droṇa’s fall as the result of being overwhelmed while performing a difficult duty, and he brands the killer as “base,” revealing the ethical tension between battlefield necessity and perceived righteousness.
Dhṛtarāṣṭra imagines the circumstances of Droṇa’s death: allied contingents (Kekaya, Cedi, Kārūṣa, Matsya, and others) press Droṇa from all sides, and amid that confusion Dhṛṣṭadyumna—surrounded by Pāṇḍava troops—kills Droṇa while he is engaged in a hard undertaking.