Adhyaya 66

Verse 1

नारदजी कहते हैं--सृंजय! राजा अमूर्तरयके पुत्र गयकी भी मृत्यु सुनी गयी है। राजा गयने सौ वर्षोतक नियमपूर्वक अग्निहोत्र करके होमावशिष्ट अन्नका ही भोजन किया

Wika ni Nārada: “O Sṛñjaya, nabalitaan din na namatay si Haring Gaya, anak ni Amūrtaraya. Sa loob ng sandaang taon, mahigpit niyang tinupad ang Agnihotra, at tanging pagkaing natira matapos ang mga handog sa apoy ang kanyang kinain.”

Verse 2

तस्मै हान्निर्वरं प्रादात्‌ ततो वत्रे वरं गय: । तपसा ब्रह्मचर्येण व्रतेन नियमेन च

Wika ni Nārada: Nalugod sa kanya si Agni at nagkaloob ng isang biyaya. Pagkaraan, pinili ni Haring Gaya ang kanyang hihilingin—na sa pamamagitan ng pag-aayuno at pagninilay (tapas), brahmacarya, mga panata, at pagpipigil-sa-sarili, makamtan niya ang kaalaman sa Veda sa biyaya ng kanyang mga guro; na magtamo ng yamang di nauubos habang namumuhay ayon sa dharma nang hindi nananakit ng iba; na magpatuloy sa pagbibigay ng kaloob sa mga brāhmaṇa na araw-araw ay lalo pang tumitibay ang pananampalataya; na makapag-asawa ng mga dalagang malinis at tapat sa sariling varṇa at magkaanak na lalaki sa kanila; na lumago ang debosyon sa pagbibigay ng pagkain at manatiling nakatuon ang isip sa dharma; at na huwag magkaroon ng anumang hadlang sa kanyang mga gawaing panrelihiyon.

Verse 3

गुरूणां च प्रसादेन वेदानिच्छामि वेदितुम्‌ | स्वधर्मेणाविहिंस्यान्यान्‌ धनमिच्छामि चाक्षयम्‌

Wika ni Nārada: “Sa biyaya ng aking mga guro, nais kong makilala ang mga Veda. At, nang hindi nananakit ng iba, mamuhay ayon sa sarili kong dharma, ninanais ko ang yamang hindi naglalaho.”

Verse 4

विप्रेषु ददतश्चैव श्रद्धा भवतु नित्यश: । अनन्यासु सवर्णासु पुत्रजन्म च मे भवेत्‌

Wika ni Nārada: “Nawa’y maging palagian, araw-araw, ang aking pananampalataya sa pagbibigay ng kaloob sa mga Brahmin. At nawa’y magkaanak akong mga lalaki sa pamamagitan lamang ng mga asawang kauri ng aking varṇa—tapat at deboto.”

Verse 5

अन्न मे ददत: श्रद्धा धर्मे मे रमतां मन: । अविष्नं चास्तु मे नित्यं धर्मकार्येषु पावक

“Nawa’y lumago ang aking pananampalataya habang ako’y namamahagi ng pagkain bilang kawanggawa; nawa’y malugod ang aking isip sa dharma. At, O Pāvaka (Agni), nawa’y walang maging hadlang sa akin kailanman sa mga gawaing matuwid.”

Verse 6

तथा भविष्यतीत्युक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत । गयो ह्ाावाप्य तत्‌ सर्व धर्मेणारीनजीजयत्‌,'ऐसा ही होगा” यों कहकर अग्निदेव वहीं अन्तर्धान हो गये। राजा गयने वह सब कुछ पाकर धर्मसे ही शत्रुओंपर विजय पायी

Sa pagsasabing, “Magkakagayon nga,” naglaho ang banal na nilalang sa mismong pook. Si Haring Gaya, nang matamo ang lahat ng iyon, ay nagpatuloy na daigin ang kanyang mga kaaway sa landas ng dharma—sa pamamagitan ng matuwid na asal, hindi ng masamang paraan.

Verse 7

स दर्शपौर्णमासाभ्यां कालेष्वाग्रयणेन च । चातुर्मास्यैश्न विविधैर्यज्नैशज्ञावाप्तदक्षिणै:

Wika ni Nārada: “Sa takdang panahon, isinagawa niya ang mga ritong Darśa at Paurṇamāsa, at gayundin ang handog na Āgrayaṇa. Bukod dito, tinupad niya ang iba’t ibang sakripisyong Cāturmāsya—mga ritong dapat gawin ayon sa panahon—at tinapos ang mga ito kasama ang itinakdang dakṣiṇā, ang nararapat na kabayarang pangsakripisyo. Kaya’t ang kanyang buhay ay namukod sa masinop na pagsunod sa mga tungkuling Vedic, sa paggalang sa kaayusan, sa panahon, at sa wastong pagbibigay.”

Verse 8

गवां शतसहस्राणि शतमश्चशतानि च,वे सौ वर्षोतक प्रतिदिन प्रातःकाल उठकर एक लाख साठ हजार गौ, दस हजार अभ्व तथा एक लाख स्वर्णमुद्रा दान करते थे

Sinabi ni Nārada: “Sa pagsasagawa niya ng panatang disiplina, araw-araw sa bukang-liwayway siya’y bumabangon at namimigay ng napakalalaking handog—daan-daang libong baka, maraming daan ng kabayo, at isang malaking imbakan ng mga gintong barya. Ang ganitong araw-araw na pagkakawanggawa, na ginagawa nang palagian at walang pagkaantala, ay inihaharap bilang tanda ng dharmang may pagpipigil: ang yaman ay hindi upang ipunin, kundi isang tiwalang dapat ipamahagi sa pamamagitan ng matuwid na pagbibigay.”

Verse 9

शतं निष्कसहस्राणि गवां चाप्ययुतानि षट्‌ । उत्थायोत्थाय स प्रादात्‌ परिसंवत्सरान्‌ शतम्‌,वे सौ वर्षोतक प्रतिदिन प्रातःकाल उठकर एक लाख साठ हजार गौ, दस हजार अभ्व तथा एक लाख स्वर्णमुद्रा दान करते थे

Sinabi ni Nārada: “Araw-araw, paulit-ulit siyang bumabangon tuwing umaga at nagbibigay ng kawanggawa—sa loob ng ganap na isang daang taon—daan-daang libong niṣka (mga pirasong ginto), at gayundin ay animnapung libong baka.” Itinatampok ng taludtod ang tuluy-tuloy at disiplinadong pagkakawanggawa na isinasagawa araw-araw sa mahabang panahon, na inilalarawan ang dāna bilang matatag na gawi ng kabutihang-asal, hindi isang minsanang pagpapakitang-gilas.

Verse 10

नक्षत्रेषु च सर्वेषु ददन्नक्षत्रदक्षिणा: | ईजे च विविधीैर्यज्ञैर्यथा सोमो5ज्रिरा यथा

Sinabi ni Nārada: “Sa lahat ng nakṣatra (mga bahay-buwan), inihahandog nila ang itinakdang ‘nakṣatra-dakṣiṇā’ bilang kaloob sa paghahandog; at tulad nina Soma at Aṅgirā, sinamba nila ang Panginoon sa pamamagitan ng sari-saring yajña—isinagawa ang mga ritwal nang may disiplina, pagkakawanggawa, at paggalang.”

Verse 11

सौवर्णा पृथिवीं कृत्वा य इमां मणिशर्कराम्‌ | विप्रेभ्य: प्राददद्‌ राजा सो<श्चवमेथे महामखे

Sinabi ni Nārada: “Ang haring yaon, na wari’y ginawang ginto ang lupa at ginawa itong tila graba ng mga hiyas, ay ipinagkaloob ang yaman na iyon sa mga brāhmaṇa sa dakilang paghahandog na Aśvamedha. Itinatampok ng taludtod ang pagkakawanggawa ng hari na iniuukol sa mga marunong at sa banal, at ipinakikitang ang marangyang pagbibigay ay nagiging gawaing dharmic kapag isinasagawa sa isang taimtim na ritwal.”

Verse 12

राजा गयने अश्वमेध नामक महायज्ञमें मणिमय रेतवाली सोनेकी पृथ्वी बनवाकर ब्राह्मणोंको दान की थी ।। जाम्बूनदमया यूपा: सर्वे रत्नपरिच्छदा: । गयस्यासन्‌ समृद्धास्तु सर्वभूतमनोहरा:

Sinabi ni Nārada: Sa dakilang paghahandog na Aśvamedha ni Haring Gaya, ipinagawa niya ang “lupang ginto” na may buhangin na wari’y mga hiyas, at ito’y ipinagkaloob sa mga brāhmaṇa. Ang mga haliging panghandog (yūpa) ay pawang yari sa dalisay na ginto ng Jāmbūnada at pinalamutian ng mga ratna. Nakatindig ang mga ito sa maringal na kasaganaan, umaakit sa puso ng lahat ng nilalang—larawan ng kasaganaan ng hari na iniuukol sa banal na pagbibigay at sa paggalang sa mga Brahmin.

Verse 13

गयके यज्ञमें सम्पूर्ण यूप जाम्बूनद नामक सुवर्णके बने हुए थे। उन्हें रत्नोंसे विभूषित किया गया था। वे समृद्धिशाली यूप सम्पूर्ण प्राणियोंके मनको हर लेते थे ।।

Wika ni Nārada: Noong panahong iyon, si Haring Gaya, habang isinasagawa ang kaniyang yajña, ay masayang nagkaloob ng pinakamainam na pagkain—ganap sa lahat ng ninanais—sa mga nagagalak na Brāhmaṇa, at tunay nga, sa lahat ng nilalang.

Verse 14

स समुद्रवनद्वीपनदीनदवनेषु च । नगरेषु च राष्ट्रेषु दिवि व्योम्नि च येडवसन्‌

Wika ni Nārada: “Yaong naninirahan sa mga dagat, kagubatan, mga pulo, mga ilog at batis, at mga gubat—gayundin sa mga lungsod at mga kaharian—maging sa lupa o maging sa langit at sa malawak na himpapawid.”

Verse 15

भूतग्रामाश्न विविधा: संतृप्ता यज्ञसम्पदा | गयस्य सदृशो यज्ञो नास्त्यन्य इति तेडब्रुवन्‌

Wika ni Nārada: “Maraming uri ng nilalang, na nabusog at ganap na napangalagaan sa kasaganaan ng yajña, ang nagpahayag: ‘Walang ibang yajña na maihahambing sa yajña ni Gaya.’”

Verse 16

समुद्र, वन, द्वीप, नदी, नद, कानन, नगर, राष्ट्र आकाश तथा स्वर्गमें जो नाना प्रकारके प्राणिसमुदाय रहते थे, वे उस यज्ञकी सम्पत्तिसे तृप्त होकर कहने लगे, राजा गयके समान दूसरे किसीका यज्ञ नहीं हुआ है ।।

Wika ni Nārada: Sa karagatan, kagubatan, mga pulo, mga ilog at batis, mga punlaan, mga lungsod at mga kaharian, at maging sa himpapawid at sa langit, ang sari-saring pamayanan ng mga nilalang ay nabusog sa kasaganaan ng yajña at nagsimulang magpahayag: “Wala pang yajña na naisagawa na tulad ng kay Haring Gaya.” Sa ritwal ni Gaya, itinayo ang isang gintong dambana—tatlumpu’t anim na yojana ang haba, tatlumpung yojana ang lapad, at dalawampu’t apat na yojana ang taas. Sa ibabaw nito ay ikinalat ang mga hiyas gaya ng diyamante, perlas, at mahahalagang batong-ginto. Si Gaya, bantog sa masaganang pagbibigay, ay nagkaloob sa mga Brāhmaṇa ng mga kasuotan, palamuti, at iba pang dakṣiṇā na itinakda ng śāstra, sa napakaraming sukat.

Verse 17

गयस्य यजमानस्य मुक्तावज्मणिस्तृता । प्रादात्‌ स ब्राह्मणेभ्यो5थ वासांस्याभरणानि च

Wika ni Nārada: “Nang si Gaya ay nagsasagawa ng yajña bilang yajamāna, ipinakalat niya ang mga perlas at mahahalagang hiyas, at saka niya ipinagkaloob ang mga iyon sa mga Brāhmaṇa—kasama ang mga kasuotan at palamuti.”

Verse 18

यत्र भोजनशिष्टस्य पर्वता: पञज्चविंशति:

Wika ni Nārada: Sa handog na yaon, may naiwan pang dalawampu’t limang bunton ng pagkain na waring mga bundok matapos ang piging. Marami ring maliliit na daluyan—na mahusay na pinadaluyan ng iba’t ibang katas at lasa—ang nanatiling umaagos, at gayundin ang sari-saring naipong kasuotan, alahas, at mababangong sangkap.

Verse 19

कुल्या: कुशलवाहिन्यो रसानाम भवंस्तदा । वस्त्राभरणगन्धानां राशयश्च पृथग्विधा:

Wika ni Nārada: “Noon, marami pang maliliit na daluyan ang naiwan na mahusay na nagdadala ng mga agos ng masasarap na likido; at may naiwan ding magkakahiwalay na bunton ng iba’t ibang kasuotan, alahas, at mababangong sangkap.”

Verse 20

यस्य प्रभावाच्च गयस्त्रिषु लोकेषु विश्रुत: । वटश्चाक्षय्यकरण: पुण्य॑ ब्रह्मसरश्ष॒ तत्‌

Sa kapangyarihan ng kanyang kabutihang-loob, si Haring Gaya ay sumikat sa tatlong daigdig; at dahil sa kanya, ang banal na Akṣaya-vaṭa—na sinasabing nagpapaging di-mauubos ang gantimpalang espirituwal—at ang sagradong Brahma-saras, ang lawa ni Brahmā, ay naging tanyag din.

Verse 21

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्‌ पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । अयज्वानमदाक्षिण्यमश्रि श्रैत्येत्युदाहरत्‌

Wika ni Nārada: “O Sṛñjaya, kung maging ang isang taong apat na ulit na higit na mapalad at marangal kaysa sa iyo—at higit pang may kabutihang-loob kaysa sa sarili mong anak—ay namatay, ano pa ang masasabi tungkol sa iba? Kaya huwag mong ipagluksa ang iyong anak, na walang yajña at kapos sa dāna at dakṣiṇā.”

Verse 66

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये षट्षष्टितमो5ध्याय:

Sa gayon nagtatapos ang ika-animnapu’t anim na kabanata sa Droṇa Parva ng Śrī Mahābhārata, sa bahaging nagsasalaysay ng pagpaslang kay Abhimanyu (Abhimanyu-vadha-parvan), sa ilalim ng kabahaging tinatawag na “Labing-anim na Hari”.

Verse 73

अयजच्छुद्धया राजा परिसंवत्सरान्‌ शतम्‌ । राजाने यथासमय सौ वर्षोतक बड़ी श्रद्धाके साथ दर्श, पौर्णमास, आग्रयण और चातुर्मास्य आदि नाना प्रकारके यज्ञ किये तथा उनमें प्रचुर दक्षिणा दी

Wika ni Nārada: “Taglay ang dalisay na layon, ang hari ay nagsagawa ng mga paghahandog na walang patid sa loob ng ganap na sandaang taon. Sa takdang panahon, maayos niyang tinupad ang sari-saring ritwal—gaya ng mga handog sa bagong buwan at kabilugan, ang paghahandog ng unang bunga (Agrāyaṇa), at ang mga seremonyang apat-na-buwan (Cāturmāsya)—at sa lahat ng iyon ay nagkaloob siya ng saganang dakṣiṇā, mga kaloob para sa mga pari.”

Verse 173

यथोक्ता दक्षिणाश्षान्या विप्रेभ्यो भूरिदक्षिण: । यजमान गयके यज्ञमें छत्तीस योजन लम्बी

Wika ni Nārada: “Bukod sa mga kaloob na itinakda, ang mapagbigay na tagapagtaguyod ng mga pari ay naghandog pa ng marami pang ibang donasyon sa mga brāhmaṇa. Sa paghahandog sa Gayā, ipinagawa ng yajamāna ang isang gintong dambana—tatlumpu’t anim na yojana ang haba, tatlumpung yojana ang lapad, at dalawampu’t apat na yojana ang taas mula paanan hanggang tuktok. Sa ibabaw nito’y ikinalat ang mga diyamante, perlas, at mahahalagang hiyas. Kaya si Gayā, bantog sa saganang pagbibigay, ay nagkaloob sa mga brāhmaṇa ng mga kasuotan, alahas, at iba pang dakṣiṇā na pinahihintulutan ng mga śāstra.”