Adhyaya 183

Verse 1

हि 5 बछ। हि न न एकाशीरत्याधिकशततमो< ध्याय: भगवान्‌ श्रीकृष्णका अर्जुनको जरासंध आदि धर्मद्रोहियोंके वध करनेका कारण बताना अजुन उवाच कथमस्मद्ितार्थ ते कैश्व योगैर्जनार्दन । जरासंधप्रभूतयो घातिता: पृथिवीश्व॒रा:

Wika ni Arjuna: “O Janārdana, alang-alang sa kapakanan namin, sa anong mga paraan at sa anong mga estratehiya mo naipangyari ang pagpaslang sa mga hari—lalo na kay Jarāsandha—na mga pinuno ng daigdig?”

Verse 2

श्रीवायुदेव उवाच जरासंधश्षेदिराजो नैषादिश्व महाबल: । यदि स्युर्न हता: पूर्वमिदानीं स्युर्भयंकरा:

Sinabi ni Śrī Vāyudeva: “Si Jarāsandha, ang hari ng Cedi (Śiśupāla), at ang makapangyarihang Naiṣāda (Ekalavya)—kung hindi sila napatay noon pa man, ngayon sana’y naging tunay na kakila-kilabot at mapanganib na mga kaaway.”

Verse 3

दुर्योधनस्तानवश्यं वृणुयाद्‌ रथसत्तमान्‌ | तेडस्मासु नित्यविद्विष्टा: संश्रयेयुश्न कौरवान्‌

Wika ni Vāyu: “Tiyak na hahanapin ni Duryodhana ang mga pangunahing mandirigmang nakasakay sa karwahe upang maging kakampi; at sila, na laging may poot sa amin, ay tiyak na kakampi sa panig ng mga Kaurava.”

Verse 4

ते हि वीरा महेष्वासा: कृतास्त्रा दृढयोधिन: । धार्तराष्ट्रां चमूं कृत्स्नां रक्षेयुरमरा इव

Wika ni Vāyu: “Sapagkat ang mga bayaning iyon ay makapangyarihang mamamana, ganap na bihasa sa mga sandata, at matitibay sa pakikipaglaban. Kaya nilang ipagtanggol ang buong hukbo ng mga Dhārtarāṣṭra na tila mga walang-kamatayang diyos.”

Verse 5

सूतपुत्रो जरासंधश्वेदिराजो निषादज: । सुयोधनं समाश्रित्य जयेयु: पृथिवीमिमाम्‌

Wika ni Vāyu: “Si Karna na anak ng sutang tagapaghatid-karwahe, si Jarāsandha, ang hari ng Cedi, at ang isinilang sa Niṣāda (Ekalavya)—kung silang apat ay kumampi kay Suyodhana (Duryodhana) bilang pinuno at tumindig sa kanyang panig, tiyak na masasakop nila ang buong daigdig na ito.”

Verse 6

योगैरपि हता यैस्ते तन्‍्मे शूणु धनंजय । अजय्या हि विना योगैर्म॒धे ते दैवतैरपि

Wika ni Śrī Vāyudeva: “Makinig ka sa akin, O Dhanaṃjaya, kung saang mga pakana at paraan sila napabagsak. Sapagkat kung walang gayong mga hakbang, sa digmaan sila’y tunay na di-matatalo—kahit ng mga diyos man, O Dhanaṃjaya.”

Verse 7

एकैको हि पृथक्‌ तेषां समस्तां सुरवाहिनीम्‌ । योधयेत्‌ समरे पार्थ लोकपालाभिरक्षिताम्‌

Wika ni Vāyu: “O anak ni Kuntī, bawat isa sa mga bayaning iyon, kung titingnan nang hiwa-hiwalay, ay may kakayahang mag-isa sa larangan ng digmaan na lumaban sa buong hukbo ng mga diyos, kahit pa ito’y binabantayan ng mga Lokapāla.”

Verse 8

जरासंधो हि रुषितो रौहिणेयप्रधर्षित: । अस्मद्वधार्थ चिक्षेप गदां वै सर्वधातिनीम्‌

Wika ni Vāyu: “Si Jarāsandha, nagngitngit dahil siya’y napahiya ni Rauhiṇeya (Balarāma), ay inihagis—upang kami’y lipulin—ang kaniyang pamalo (gada), isang sandatang tunay na nagdadala ng kamatayan sa lahat.”

Verse 9

सीमन्तमिव कुर्वाणा नभस: पावकप्रभा । अदृश्यतापतन्ती सा शक्रमुक्ता यथाशनि:,अग्निके समान प्रज्वलित वह गदा इन्द्रके चलाये हुए वज्गजकी भाँति आकाशमें सीमान्त- रेखा-सी बनाती हुई वहाँ गिरती दिखायी दी

Nagniningas sa ningning ng apoy, nakita itong sumasalpok pababa sa kalangitan, na wari’y gumuguhit ng isang guhit-hangganan sa himpapawid—gaya ng kulog-kidlat na pinakawalan ni Indra.

Verse 10

तामापततन्तीं दृष्टवैव गदां रोहिणिनन्दन: । प्रतिघातार्थमस्त्रं वै स्थूणाकर्णमवासृजत्‌

Pagkakita pa lamang ni Rohiṇīnandana Balarāma sa pamalong iyon na rumaragasa pababa, agad niyang pinakawalan ang sandatang tinatawag na Sthūṇākarṇa upang salagin at pawiin ang bagsik ng tama.

Verse 11

अस्त्रवेगप्रतिहता सा गदा प्रापतद्‌ भुवि । दारयन्ती धरां देवीं कम्पयन्तीव पर्वतान्‌,उस अस्त्रके वेगसे प्रतिहत होकर वह गदा पृथ्वीदेवीको विदीर्ण करती और पर्वतोंको कँपाती हुई-सी भूतलपर गिर पड़ी

Nang masalag at mapigil ng lakas ng sandata, bumagsak sa lupa ang pamalo—binibiyak ang banal na lupa at waring pinanginginig ang mga bundok.

Verse 12

तत्र सा राक्षसी घोरा जरानाम्नी सुविक्रमा | संदधे सा हि संजातं जरासंधमरिंदमम्‌

Sa pook na pinagbagsakan ng pamalo, nanahan ang isang kakila-kilabot na rākṣasī na ang pangalan ay Jarā, puspos ng lakas at kagitingan. Siya ang, matapos ipanganak si Jarāsandha—ang manlulupig ng mga kaaway—ang nagdugtong sa kanyang katawan.

Verse 13

द्वाभ्यां जातो हि मातृभ्यामर्धदेह: पृथक्‌ पृथक्‌ जरया संधितो यस्माज्जरासंधस्ततो5भवत्‌,उसका आधा-आधा शरीर अलग-अलग दो माताओंके पेटसे पैदा हुआ था। जराने उसे जोड़ा था; इसीलिये उसका नाम जरासंध हुआ

Siya’y isinilang mula sa dalawang ina, at ang kanyang katawan ay nahati sa dalawang magkahiwalay na kalahati. Yamang isang matandang babaeng nagngangalang Jarā ang nagdugtong sa dalawang bahaging iyon, siya’y tinawag na Jarāsandha.

Verse 14

सा तु भूमिं गता पार्थ हता ससुतबान्धवा | गदया तेन चास्त्रेण स्थूणाकर्णेन राक्षसी,पार्थ! भूमिके भीतर रहनेवाली वह राक्षसी उस गदासे तथा स्थूणाकर्ण नामक अस्त्रके आघातसे पुत्र और बन्धु-बान्धवोंसहित मारी गयी

O Pārtha, ang rākṣasī na yaong lumubog sa lupa ay napatay kasama ang kanyang mga anak at mga kamag-anak, tinamaan ng pamalo at ng sandatang tinatawag na Sthūṇākarṇa.

Verse 15

विनाभूत: स गदया जरासंधो महामृधे । निहतो भीमसेनेन पश्यतस्ते धनंजय,धनंजय! उस महासमरमें जरासंध बिना गदाके हो गया था; इसीलिये तुम्हारे देखते- देखते भीमसेनने उसे मार डाला

O Dhanañjaya, sa dakilang labang iyon, naiwan si Jarāsandha na wala ang kanyang pamalo; kaya, sa harap ng iyong mga mata, siya’y pinabagsak ni Bhīmasena.

Verse 16

यदि हि स्याद्‌ गदापाणिर्जरासंध: प्रतापवान्‌ । सेन्द्रा देवा न तं हन्तुं रणे शक्ता नरोत्तम

Wika ni Vāyu: “O pinakamainam sa mga tao! Kung ang makapangyarihang Jarāsandha ay tunay na may hawak na kaniyang pamalo (gada), kahit ang mga diyos na pinangungunahan ni Indra ay hindi makakayang patayin siya sa digmaan.”

Verse 17

त्वद्धितार्थ च नैषादिरड्गुछ्ेन वियोजित: । द्रोणेनाचार्यक॑ कृत्वा छद्मना सत्यविक्रम:,तुम्हारे हितके लिये ही द्रोणाचार्यने सत्यपराक्रमी एकलव्यका आचार्यत्व करके छलपूर्वक उसका अँगूठा कटवा दिया था

At para sa iyong kapakinabangan din kaya nahiwalay ang kabataang Niṣāda (si Ekalavya) sa kaniyang hinlalaki. Si Droṇa, na tumanggap sa kaniya bilang alagad sa pangalan lamang, ay sa pamamagitan ng daya’y nagpasugat—at nagpagupit—ng hinlalaki ni Ekalavya na tapat at matapang, upang manatiling di-nasisira ang iyong pag-angat.

Verse 18

सतु बद्धाड्गुलित्राणो नैषादिर्दूढविक्रम: । अतिमानी वनचरो बभौ राम इवापर:,सुदृढ़ पराक्रमसे सम्पन्न अत्यन्त अभिमानी एकलव्य जब हाथोंमें दस्ताने पहनकर वनमें विचरता, उस समय दूसरे परशुरामके समान जान पड़ता था

Ngunit ang mandirigmang isinilang sa Niṣāda—si Ekalavya, na matatag at subok ang lakas—ay gumagala sa gubat na may mga panangga sa mga daliri. Sa kaniyang labis na pagmamataas, wari’y isa pang Rāma (Paraśurāma).

Verse 19

एकलव्यं हि साड्गुष्ठमशक्ता देवदानवा: । सराक्षसोरगा: पार्थ विजेतुं युधि करहिचित्‌

Wika ni Vāyu: “O Pārtha, anak ni Kuntī! Kung nanatiling buo ang hinlalaki ni Ekalavya, kahit ang mga diyos at mga asura, kasama ang mga rākṣasa at mga nilalang-na-ahas (nāga), ay hindi kailanman makagagapi sa kaniya sa digmaan.”

Verse 20

किमु मानुषमात्रेण शक्‍्य: स्यात्‌ प्रतिवीक्षितुम्‌ | दृढ्मुष्टि: कृती नित्यमस्यमानो दिवानिशम्‌

Paano makakayang tumingin nang tuwid sa kaniya ang isang karaniwang tao? Matatag ang kaniyang pagkakahawak, ganap ang kaniyang kasanayan; at araw at gabi’y walang tigil siyang nagsasanay sa pagpapakawala ng mga palaso.

Verse 21

तुम्हारे हितके लिये मैंने ही युद्धके मुहानेपर उसे मार डाला था। पराक्रमी चेदिराज शिशुपाल तो तुम्हारी आँखोंके सामने ही मारा गया था

Para sa iyong kapakanan, ako mismo ang tumumba sa kanya sa bungad ng digmaan. At ang magiting na hari ng Cedi, si Śiśupāla, ay napatay mismo sa harap ng iyong mga mata.

Verse 22

स चाप्यशक्य: संग्रामे जेतुं सर्वसुरासुरै: । वधार्थ तस्य जातो5हमन्येषां च सुरद्विषाम्‌

Wika ni Vāyu: “Siya man ay hindi magagapi sa labanan kahit magsama-sama ang lahat ng mga diyos at mga asura. Para sa kanyang paglipol—at sa paglipol ng iba pang mga kaaway ng mga diyos—ako’y isinilang.”

Verse 23

हिडिम्बवककिर्मीरा भीमसेनेन पातिता:

Wika ni Vāyu-deva: “Si Hiḍimba, si Vaka, at si Kirmīra ay pinabagsak ni Bhīmasena.”

Verse 24

हतस्तथैव मायावी हैडिम्बेनाप्यलायुध:

Wika ni Vāyu: “Gayon din, ang salamangkero na si Māyāvī ay napatay—ni Haiḍimba; at gayundin si Alāyudha.”

Verse 25

यदि होन॑ नाहनिष्यत्‌ कर्ण: शक्‍्त्या महामृथे

Wika ni Vāyu: “Kung si Karṇa, sa dakilang labanan na iyon, ay hindi nakapatay (sa kanya) gamit ang sandatang Śakti…”

Verse 26

मया न निहतः: पूर्वमेष युष्मत्प्रियेप्सपा

Wika ni Vāyu-deva: “Hindi ko siya pinatay noon, sapagkat nais ko lamang gawin ang ikalulugod ninyo. Ngunit ang rākṣasa na iyon ay isang makasalanang nilalang—kinapopootan niya ang mga brāhmaṇa at ang mga handog na yajña, at sinisikap niyang wasakin ang dharma. Kaya ngayon ay ipinapatay na siya.”

Verse 27

एष हि ब्राह्मणद्वेषी यज्ञद्वेषी च राक्षस: । धर्मस्य लोप्ता पापात्मा तस्मादेष निपातित:

“Sapagkat ang rākṣasa na ito ay kaaway ng mga brāhmaṇa at kaaway ng yajña; siya’y makasalanan at tagapagpawi ng dharma. Kaya siya’y ibinagsak.”

Verse 28

व्यंसिता चाप्युपायेन शक्रदत्ता मयानघ । ये हि धर्मस्य लोप्तारो वध्यास्ते मम पाण्डव

Wika ni Vāyu: “O Pāṇḍava na walang sala, sa isang mahusay na paraan ay ginawa ko ring walang saysay ang kapangyarihang kaloob ni Indra at naialis ito sa kamay ni Karṇa. Sapagkat yaong mga sumisira at nagpapawi ng dharma ay, para sa akin, karapat-dapat patayin.”

Verse 29

धर्मसंस्थापनार्थ हि प्रतिज्ैषा ममाव्यया । ब्रह्म सत्यं दम: शौचं धर्मों द्वी: श्रीर्धृति: क्षमा

Sabi ni Vāyudeva: “Tunay, para sa pagtatatag ng dharma, ito ang aking panatang di-natitinag: brahman (banal na katotohanan), katotohanan, pagpipigil-sa-sarili, kalinisan, ang dharma mismo, katatagan, kasaganaan, tibay ng loob, at pagpapatawad.”

Verse 30

यत्र तत्र रमे नित्यमहं सत्येन ते शपे | धर्मकी स्थापनाके लिये ही मैंने यह अटल प्रतिज्ञा कर रखी है, मैं तुमसे सत्यकी शपथ खाकर कहता हूँ, जहाँ वेद, सत्य, दम, शौच, धर्म, लज्जा, श्री, धृति और क्षमाका निवास है, वहीं मैं सदा सुखपूर्वक रहता हूँ ।।

Sinabi ni Śrī Vāyudeva: “Isinusumpa ko sa iyo sa mismong katotohanan. Saanman naroroon ang tahanan ng Veda, katotohanan, pagpipigil-sa-sarili, kalinisan, dharma, kahinhinan (lajjā), kasaganaan, katatagan, at pagpapatawad, doon ako laging nananahan sa kapanatagan. Kaya, O Karṇa, Vaikartana—anak ng karwaheng-mamaneho—huwag kang magpadaig sa dalamhati.”

Verse 31

सुयोधनं चापि रणे हनिष्यति वृकोदर:

Ipinahayag ni Vāyu-deva na maging si Suyodhana (Duryodhana) ay mapapatay sa digmaan sa kamay ni Vṛkodara (Bhīma). Itinatakda ng pahayag ang moral na landas ng digmaan: ang kayabangan at adharma, bagama’t makapangyarihan sa isang panahon, ay hahantong sa di-maiiwasang pagbagsak; at ang itinalagang tagapaghatid ng paghihiganti ang magiging kasangkapan upang maibalik ang katarungan.

Verse 32

तस्यापि च वधोपायं वक्ष्यामि तव पाण्डव । पाण्डुनन्दन! युद्धमें दुर्योधनका भी वध भीमसेन करेंगे। उसके वधका उपाय भी मैं तुम्हें बताऊँगा ।। वर्धते तुमुलस्त्वेष शब्द: परचमूं प्रति

Wika ni Vāyu: “O Pāṇḍava, sasabihin ko rin sa iyo ang paraan upang mapatay siya. O anak ni Pāṇḍu—sa larangan ng digmaan, si Bhīmasena nga ang papatay kay Duryodhana; at ipaliliwanag ko sa iyo ang pakana upang maisakatuparan ang pagpaslang na iyon. Ngayon pa lamang, isang mabangis at magulong ugong ang sumisirit patungo sa hukbo ng kaaway.”

Verse 33

लब्धलक्ष्या हि कौरव्या विधमन्ति चमूं तव । दहत्येष च व: सैन्यं द्रोण: प्रहरतां वर:

Ang mga mandirigmang Kaurava, ngayong tiyak na ang kanilang puntirya at hindi na sumasala, ay dinudurog ang iyong hanay ng labanan. At dito naman si Drona—pinakamahusay sa mga sumusugod—ay tila apoy na sinusunog ang iyong lakas, nilalamon ang iyong mga kawal sa gitna mismo ng sagupaan. Ipinapakita ng pananalita ang mabigat at madilim na bigat ng digmaan: kapag ang husay at paninindigan ay tumitigas at nagiging walang-humpay na karahasan, ang pagbagsak ng hukbo ay hindi na lamang usaping taktika kundi pagkalugmok na sumasaling sa pag-iral, na nag-uudyok sa mga pinuno na harapin ang bunga ng kanilang mga pasya sa larangan.

Verse 180

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें यात्रियुद्धके समय घटोत्कचका वध होनेपर श्रीकृष्णका हर्षविषयक एक सौ अस्सीवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva—lalo na sa bahaging ukol sa pagpaslang kay Ghaṭotkaca—nang sa gitna ng nagmamartsang labanan ay mapatay si Ghaṭotkaca, natapos ang ika-isang daan at walumpung kabanata na naglalarawan ng kagalakan ni Śrī Kṛṣṇa. Ipinapakita ng pangwakas na tala ang mabigat na tensiyong etikal ng digmaan: kahit ang panig na matuwid ay maaaring makadama ng ginhawa o kasiyahang pang-estratehiya sa isang kamatayan kung ito’y nakaiiwas sa mas malaking kapahamakan, na naghahayag na ang dharma sa labanan ay madalas pagpili ng pinakamaliit na pagkawasak, hindi pagdiriwang ng karahasan.

Verse 181

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि घटोत्कचवधपर्वणि रात्रियुद्धे कृष्णवाक्ये एकाशीत्यधिकशततमो<ध्याय:

Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva—lalo na sa bahaging ukol sa pagpaslang kay Ghaṭotkaca—sa digmaang panggabi, sa kabanatang tinatawag na “Mga Salita ni Kṛṣṇa,” natapos ang ika-isang daan at walumpu’t isang kabanata. Itinatanghal ng kolofon ang pangyayaring ito bilang isang puntong-liko na may mabigat na bigat-moral sa digmaan sa gabi, kung saan ang payo at estratehiya ang inilalagay sa unahan sa gitna ng lumalalang karahasan.

Verse 226

त्वत्सहायो नरव्यात्र लोकानां हितकाम्यया । वह भी संग्राममें सम्पूर्ण देवताओं और असुरोंद्वारा जीता नहीं जा सकता था। नरव्याप्र! मैं सम्पूर्ण लोकोंके हितके लिये और शिशुपाल एवं अन्य देवद्रोहियोंका वध करनेके लिये ही तुम्हारे साथ इस जगतूमें अवतीर्ण हुआ हूँ

O Naravyāpr! Sa tulong mo, sa digmaan ay hindi ako magagapi kahit ng lahat ng mga deva at mga asura. Para sa kapakanan ng lahat ng daigdig, at upang lipulin si Śiśupāla at ang iba pang mga kaaway ng mga diyos, kaya ako bumaba at nagkatawang-tao sa mundong ito na kasama ka.

Verse 231

त्वद्धितार्थ तु स मया हतः संग्राममूर्थनि । चेदिराजकश्ष्‌ विक्रान्त: प्रत्यक्ष निहतस्तव

Para sa iyong kapakanan, pinabagsak ko siya sa pinakaharap ng labanan. Ang matapang na hari ng Cedi ay napatay—hayag at tuwiran—sa harap ng iyong mga mata.

Verse 233

रावणेन समप्राणा ब्रह्म॒यज्ञविनाशना: । हिडिम्ब, वक और किर्मीर--ये रावणके समान बलवान्‌ थे और ब्राह्मणों तथा यज्ञोंका विनाश किया करते थे। इन तीनोंको भीमसेनने मार गिराया है

Wika ni Vāyu-deva: “Si Hiḍimba, Vaka, at Kirmīra—na may lakas na kapantay ni Rāvaṇa at nakatuon sa pagwasak ng mga banal na ritwal—ay dating sumisira sa mga brāhmaṇa at sa mga yajña. Gayunman, ang tatlong ito ay pinabagsak at pinatay ni Bhīmasena.”

Verse 243

हैडिम्बश्नाप्युपायेन शक्‍्त्या कर्णेन घातित: । मायावी अलायुध घटोत्कचके हाथसे मारा गया है और घटोत्कचको भी मैंने ही युक्ति लगाकर कर्णकी चलायी हुई शक्तिसे मरवा दिया है

Wika ni Śrī Vāyudeva: “Si Haidimba man ay napatay ni Karṇa sa pamamagitan ng Śakti dahil sa isang pakana. At ang salamangkero na si Alāyudha—si Ghaṭotkaca—ay dinala ko rin sa kamatayan, sa paggamit ng isang paraan upang siya’y mapatay ng Śakti na inihagis ni Karṇa.”

Verse 253

मया वध्यो5भविष्यत्‌ स भैमसेनिर्घटोत्कच: । यदि महासमरमें कर्ण अपनी शक्तिद्वारा भीमसेनपुत्र घटोत्कचको नहीं मारता तो एक दिन मुझे उसका वध करना पड़ता

Wika ni Vāyu-deva: “Si Ghaṭotkaca, anak ni Bhīmasena, ay dapat sanang mapatay sa aking kamay. Kung sa dakilang digmaang iyon ay hindi napatay ni Karṇa si Ghaṭotkaca, anak ni Bhīma, sa pamamagitan ng kaniyang banal na sibat, kung gayon balang araw ang tungkuling pumatay sa kaniya ay mahuhulog sa akin.”

Verse 303

उपदेक्ष्याम्युपायं ते येन तं प्रसहिष्यसि । तुम्हें वैकर्तन कर्णके विषयमें चिन्ता करनेकी आवश्यकता नहीं है। मैं तुम्हें ऐसा उपाय बताऊँगा, जिससे तुम उसका सामना कर सकोगे

Wika ni Vāyu: “Ituturo ko sa iyo ang isang paraan upang mapaglabanan mo siya sa pamamagitan ng lakas. Huwag kang mabahala kay Vaikartana Karṇa; sasabihin ko sa iyo ang isang praktikal na pamamaraan upang makaharap mo siya.”

Verse 326

विद्रवन्ति च सैन्यानि त्वदीयानि दिशो दश । शत्रुओंकी सेनामें यह भयंकर गर्जनाका शब्द बढ़ता जा रहा है और तुम्हारे सैनिक दसों दिशाओंमें भाग रहे हैं

Wika ni Vāyu-deva: “Nagkakawatak-watak ang iyong mga kawal at tumatakas sa lahat ng sampung direksiyon. Samantala, sa hanay ng kaaway, patuloy na lumalaki ang nakapanghihilakbot na ugong ng labanan—isang masamang palatandaan na sinakmal na ng takot ang iyong panig at tumitindi ang pag-usad ng kalaban.”