Shloka 66
भीष्मशिबिरगमनम् — Duryodhana’s Visit to Bhīṣma’s Camp and the Command Appeal
तब इरावान् भी आकाशमें उछलकर उस राक्षसको अपनी मायाओंसे मोहित करके उसके अंगोंको सायकोंद्वारा छिन्न-भिन्न करने लगा। वह कामरूपधारी श्रेष्ठ राक्षस सम्पूर्ण मर्मस्थानोंको जानने-वाला और दुर्जय था। वह बाणोंसे कटनेपर भी पुनः ठीक हो जाता था। महाराज! वह नयी जवानी प्राप्त कर लेता था; क्योंकि राक्षसोंमें मायाका बल स्वाभाविक होता है और वे इच्छानुसार रूप तथा अवस्था धारण कर लेते हैं | ६३-- ६५ || एवं तद् राक्षसस्याजुं छिन्नं छिन्नं बभूव ह । इरावानपि संक्रुद्धों राक्षसं तं महाबलम्
evaṃ tad rākṣasasyāṅgaṃ chinnaṃ chinnaṃ babhūva ha | irāvān api saṃkruddho rākṣasaṃ taṃ mahābalam ||
Sinabi ni Sañjaya: Kaya’t ang mga bahagi ng katawan ng rākṣasa ay napuputol nang paulit-ulit. Si Irāvān man, sa tindi ng galit, ay patuloy na humahampas sa makapangyarihang halimaw na iyon. Ngunit ang kaaway—sanay sa māyā at nakapag-aanyo ayon sa nais—ay nakapagbabalik ng sarili kahit naputol, sapagkat likas sa mga rākṣasa ang gayong māyā. Ipinakikita ng tagpong ito na sa digmaan, ang lakas ay madalas salubungin ng daya at di-pangkaraniwang tibay, kaya’t kailangan hindi lamang tapang kundi malinaw na paghatol.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage highlights that in conflict, brute strength alone may not suffice when confronted with deception and extraordinary powers; discernment and steadiness are required alongside valor, especially when facing opponents who rely on māyā rather than straightforward combat.
Sañjaya describes Irāvān repeatedly severing the rākṣasa’s limbs in battle. Despite being cut down again and again, the rākṣasa can reconstitute himself through innate demonic māyā and shape-shifting, prolonging the fight and intensifying Irāvān’s anger.