Shloka 63
भीष्म-युधिष्ठिर-संमर्दः
Bhīṣma’s Pressure on Yudhiṣṭhira; Śikhaṇḍī’s Approach; Evening Withdrawal
उसमें सहस्रों रथी और घुड़सवार प्राणशून्य होकर बिखर गये। तब शान्तनुनन्दन भीष्मने कुपित होकर झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा उन महामना वीरोंकी सेनाका विनाश कर डाला; पांचालोंकी सेनाकी कितनी ही टुकड़ियोंको अपने बाणोंद्वारा यमलोक पहुँचा दिया ।।
evaṁ bhittvā maheṣvāsaḥ pāṇḍavānām anīkinīm | kṛtvā avahāraṁ sainyānāṁ yayau svaśibiraṁ nṛpa, nareśvara |
Wika ni Sañjaya: Doon, libu-libong mandirigmang nasa karwahe at mga kabalyero ang bumagsak na walang buhay at nagkalat. Pagkaraan, si Bhīṣma, anak ni Śāntanu, sa tindi ng galit, ay winasak ang hukbo ng mga mararangal na bayani sa pamamagitan ng mga palasong may nakayukong mga dugtungan; at sa kaniyang mga palaso ay ipinadala niya ang maraming pangkat ng Pāñcāla sa daigdig ni Yama. At matapos niyang durugin ang hukbong Pāṇḍava, ang dakilang mamamana na si Bhīṣma ay nag-utos ng pag-urong ng lahat ng kaniyang kawal mula sa labanan at nagbalik sa sarili niyang kampo, O hari.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid battlefield fury and overwhelming martial success, a leader’s dharma includes restraint and control—knowing when to stop, recall troops, and prevent violence from becoming mere slaughter without purpose.
Sañjaya reports that Bhīṣma, after breaking the Pāṇḍava battle-host, signals a withdrawal (avahāra) of his forces and returns to his own camp, marking a pause after a destructive phase of combat.