Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

भीष्म-युधिष्ठिर-संमर्दः

Bhīṣma’s Pressure on Yudhiṣṭhira; Śikhaṇḍī’s Approach; Evening Withdrawal

रथाच्च स ध्वज: श्रीमान्‌ नानारत्नविभूषितात्‌ | पपात सहसा भूमौ विद्युज्जलधरादिव,दुर्योधनके नाना रत्नविभूषित रथसे वह शोभाशाली ध्वज सहसा कटकर पृथ्वीपर गिर पड़ा, मानो मेघोंकी घटासे भूमिपर बिजली गिरी हो

rathāc ca sa dhvajaḥ śrīmān nānāratnavibhūṣitāt | papāta sahasā bhūmau vidyuj jaladharād iva ||

Wika ni Sañjaya: Mula sa karwaheng pinalamutian ng sari-saring hiyas, ang maringal na watawat ay biglang bumagsak sa lupa, na wari’y kidlat na nahulog mula sa ulap ng ulan. Ang pagbagsak ng bandila’y hudyat ng masamang liko sa digmaan—na ang panlabas na karangyaan ay hindi makapagtitiyak ng panloob na katatagan o ng kapalarang naaayon sa dharma.

रथात्from the chariot
रथात्:
Apadana
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Ablative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
सःthat/he (the banner)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
ध्वजःbanner, standard
ध्वजः:
Karta
TypeNoun
Rootध्वज
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रीमान्splendid, glorious
श्रीमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रीमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
नाना-रत्न-विभूषितात्from (that which is) adorned with various jewels
नाना-रत्न-विभूषितात्:
Apadana
TypeAdjective
Rootविभूषित
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
पपातfell
पपात:
TypeVerb
Rootपत्
FormPerfect (Liṭ), Third, Singular, Parasmaipada
सहसाsuddenly
सहसा:
TypeIndeclinable
Rootसहसा
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Locative, Singular
विद्युत्lightning
विद्युत्:
Karta
TypeNoun
Rootविद्युत्
FormFeminine, Nominative, Singular
जलधरात्from a cloud
जलधरात्:
Apadana
TypeNoun
Rootजलधर
FormMasculine, Ablative, Singular
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव

संजय उवाच

S
Sañjaya
C
chariot (ratha)
B
banner/standard (dhvaja)
E
earth/ground (bhūmi)
L
lightning (vidyut)
C
cloud (jaladhara)

Educational Q&A

External magnificence—jewels, royal insignia, and martial display—does not guarantee stability or success; in war and in life, signs of decline can appear suddenly, reminding one of impermanence and the limits of mere power without dharmic grounding.

Sañjaya describes an ominous battlefield moment: the splendid banner mounted on a jewel-adorned chariot suddenly falls to the ground, compared to lightning falling from a cloud—an image suggesting shock, foreboding, and a turning of fortune.