Shloka 3
Vāsudeva-Māhātmya: Duryodhana’s Inquiry and Bhīṣma’s Theological Account of Keśava
संजय उवाच गतपूर्वाह्नभूयिष्ठे तस्मिन्नहनि भारत । पश्चिमां दिशमास्थाय स्थिते चापि दिवाकरे,संजयने कहा--भारत! उस दिन जब पूर्वह्नकालका अधिक भाग व्यतीत हो गया, सूर्यदेव पश्चिम दिशामें जाकर स्थित हुए और विजयको प्राप्त हुए महामना पाण्डव खुशी मनाने लगे, उस समय सब धर्मोके विशेषज्ञ आपके ताऊ भीष्मजीने वेगशाली अअश्रोंद्वारा पाण्डवोंकी सेनापर आक्रमण किया। उनके साथ विशाल सेना चली और आपके पुत्र सब ओरसे उनकी रक्षा करने लगे
sañjaya uvāca gatapūrvāhnabhūyiṣṭhe tasminn ahani bhārata | paścimāṃ diśam āsthāya sthite cāpi divākare ||
Sinabi ni Sañjaya: O Bhārata, nang sa araw na iyon ay lumipas na ang higit na bahagi ng umaga at ang araw ay lumihis na rin patungong kanluran at tumigil doon, ang agos ng labanan ay pumasok sa huling yugto. Sa panahong iyon—kapag ang tagumpay at pagdiriwang ay maaaring sumiklab sa hanay ng mga Pāṇḍava—si Bhīṣma, ang iyong ninuno, ang nakaaalam ng dharma, ay mariing sumalakay gamit ang mabilis na mga sandata; at ang iyong mga anak ay nagtipon sa bawat panig upang siya’y ipagtanggol. Ipinakikita ng tagpong ito na sa digmaan, ang tiwala at panghihina ng loob ay umiikot kasabay ng oras, subalit ang mga pinunong nakatali sa tungkulin ay nagpapatuloy sa itinakdang gampanin kahit magbago ang kapalaran.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral steadiness expected of warriors and leaders: as time advances and fortunes fluctuate, one must continue to act according to one’s assigned duty (svadharma) rather than be ruled by momentary elation or fear.
Sañjaya marks the time of day—most of the forenoon has passed and the sun is in the west—signaling a late-stage turn in the day’s fighting. This temporal cue frames the intensification of combat and the shifting morale of the armies.