Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa
Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island
इस प्रकार श्रीमहाभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत जग्बूखण्डविनिर्माणपर्वमें युदर्शनद्वीपवर्णनविषयक पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ
sañjaya uvāca | sarvadhātu-vicitraśrīḥ śuddha-dhāvān nāma parvataḥ | ete vai parvatā rājan siddha-cāraṇa-sevitāḥ | himavān hemakūṭaś ca parvata-śreṣṭho niṣadhaḥ | vaidūrya-maṇimayo nīlagiriḥ candramā iva ujjvalaḥ śvetagiriś ca | śuṅgavān parvataś ca sarvadhātu-samṛddhaḥ vicitra-śobhā-dhārī |
Wika ni Sañjaya: “Mayroon pang isang bundok na tinatawag na Śuddhadhāvān, na kumikislap sa sari-saring ningning ng lahat ng mineral. O Hari, ang mga bundok na ito ay dinadalaw at tinitirhan ng mga Siddha at Cāraṇa. Ang kanilang mga pangalan ay: Himavān, Hemakūṭa, Niṣadha—ang pinakadakila sa mga bundok; ang Nīlagiri na yari sa batong-hiyas na vaidūrya; ang Śvetagiri na maliwanag na gaya ng buwan; at ang Śuṅgavān, sagana sa bawat mineral at pinalalamutian ng maraming anyo ng kagandahan.”
संजय उवाच
The passage emphasizes a sacred cosmography: the world is portrayed as ordered and meaningful, with certain mountains marked as pure, radiant, and fit abodes for perfected beings (Siddhas) and celestial bards (Cāraṇas). The implicit ethical tone is reverence for the sanctity of the cosmos and recognition that spiritual attainment is associated with elevated, pure realms.
Sañjaya continues describing the geography of Jambūdvīpa, listing notable mountains and highlighting their extraordinary splendor and mineral richness. He notes that these mountains are inhabited or frequented by Siddhas and Cāraṇas, indicating their sacred and otherworldly character.