Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa
Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island
संजय उवाच प्रागायता महाराज षडेते वर्षपर्वता: । अवगाढा हाुभयत: समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ
sañjaya uvāca | prāgāyatā mahārāja ṣaḍ ete varṣaparvatāḥ | avagāḍhā ubhayataḥ samudrau pūrvapaścimau ||
Sinabi ni Sañjaya: “O dakilang hari, ang anim na kabundukang Varṣa na ito ay nakaunat mula sa silangan patungong kanluran. Sa magkabilang panig, lumulusong ang mga ito sa mga karagatan—ang karagatang silangan at ang karagatang kanluran.”
संजय उवाच
The verse emphasizes cosmic order and natural boundaries: the world is portrayed as structured by enduring geographical limits (mountains and oceans). In the Mahābhārata’s ethical atmosphere, such order implicitly contrasts with human disorder in war, reminding the listener that dharma and restraint are grounded in a larger, stable framework.
Sañjaya is describing the layout of the world/lands to King Dhṛtarāṣṭra, mentioning six Varṣa-mountains that run east–west and sink into the eastern and western oceans on both sides, functioning as boundary-markers in the cosmographical description.