Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

Adhyāya 6: Pañca-mahābhūta–guṇa-nirdeśa and Sudarśana-dvīpa

Five Elements, Sensory Qualities, and a Cosmographic Island

तस्य शैलस्य शिखरात्‌ क्षीरधारा नरेश्वर । विश्वरूपापरिमिता भीमनिर्घातनि:स्वना,नरेश्वर! उस मेरुपर्वतके शिखरसे दुग्धके समान श्वेतधारवाली, विश्वरूपा, अपरिमित शक्तिशालिनी, भयंकर वज्रपातके समान शब्द करनेवाली, परम पुण्यात्मा पुरुषों-द्वारा सेवित, शुभस्वरूपा पुण्यमयी भागीरथी गंगा बड़े प्रबल वेगसे सुन्दर चन्द्रकुण्डमें गिरती हैं

tasya śailasya śikharāt kṣīradhārā nareśvara | viśvarūpāparimitā bhīmanirghātaniḥsvanā ||

Wika ni Sañjaya: “O hari, mula sa tuktok ng bundok na iyon ay bumubuhos ang isang agos na puti na parang gatas—malawak ang anyo at lampas sa sukat—na ang ugong ay tulad ng nakapanghihilakbot na dagundong ng kulog.”

तस्यof that
तस्य:
Sambandha
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
शैलस्यof the mountain
शैलस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootशैल
FormMasculine, Genitive, Singular
शिखरात्from the peak
शिखरात्:
Apadana
TypeNoun
Rootशिखर
FormNeuter, Ablative, Singular
क्षीरधाराa milk-like stream
क्षीरधारा:
Karta
TypeNoun
Rootक्षीरधारा
FormFeminine, Nominative, Singular
नरेश्वरO lord of men (king)
नरेश्वर:
Sambodhana
TypeNoun
Rootनरेश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular
विश्वरूपाhaving manifold forms
विश्वरूपा:
Karta
TypeAdjective
Rootविश्वरूप
FormFeminine, Nominative, Singular
अपरिमिताimmeasurable
अपरिमिता:
Karta
TypeAdjective
Rootअपरिमित
FormFeminine, Nominative, Singular
भीमनिर्घातनिःस्वनाhaving a sound like a terrible thunderclap
भीमनिर्घातनिःस्वना:
Karta
TypeAdjective
Rootभीमनिर्घातनिःस्वन
FormFeminine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
N
nareśvara (the king, i.e., Dhṛtarāṣṭra)
Ś
śaila (mountain)
Ś
śikhara (summit/peak)
K
kṣīradhārā (milk-white stream)

Educational Q&A

The verse cultivates reverence and humility: by portraying a limitless, thunder-voiced, milk-white torrent descending from a mountain peak, it frames the world as pervaded by powers beyond human control. Such imagery ethically tempers royal and warrior pride, reminding rulers to act with restraint and awareness of a larger cosmic order.

Sañjaya is describing a dramatic natural scene for the king: from the summit of a mountain a white, milk-like stream pours down, immense and immeasurable, roaring like a thunderclap. The description functions as heightened scene-setting, amplifying the atmosphere around the events being reported.