Chapter 51: Saṃdhyākāla-saṃhāra
Evening Withdrawal after Arjuna’s Counter-Advance
भिन्नमर्मा शरशतैश्छिन्नहस्त: स वारण: । भीममार्तस्वरं कृत्वा पपात च ममार च,सैकड़ों बाणोंसे उसके मर्म विद्ध हो गये थे और उसकी सूँड़ भी काट डाली गयी। इससे भयंकर आर्तनाद करके वह गजराज भूमिपर गिरा और मर गया
bhinnamarmā śaraśataiś chinnahastaḥ sa vāraṇaḥ | bhīmam ārta-svaraṃ kṛtvā papāta ca mamāra ca ||
Sinabi ni Sañjaya: Tinamaan sa mga mahalagang bahagi ng katawan ng daan-daang palaso, at naputol pa ang kanyang nguso, ang dakilang elepanteng iyon ay naglabas ng nakapanghihilakbot na sigaw ng paghihirap; saka bumagsak sa lupa at namatay. Ipinapakita ng tagpong ito ang malupit na wakas ng digmaan—na kahit ang pinakamalalakas na nilalang ay nauuwi sa sakit at kamatayan sa gitna ng sagupaan ng mga sandata.
संजय उवाच
The verse highlights the harsh ethical reality of warfare: strength and majesty offer no immunity from pain and death. It implicitly invites reflection on the cost of battle and the suffering inflicted on all beings caught in it.
Sanjaya describes a war-elephant struck in vital points by hundreds of arrows; its trunk is cut off, it cries out in agony, collapses, and dies on the battlefield.