Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)

नवमेघप्रतीकाशाश्षाक्षिप्य तुरगान्‌ गजा: । पादैरेव विमृद्नन्ति मत्ता: कनकभूषणा:,नूतन मेघोंके समान शोभा पानेवाले स्वर्णभूषित मतवाले हाथी बहुत-से घोड़ोंको सूँड्ोंस झटककर पैरोंसे ही रौंद डालते थे

sañjaya uvāca |

navameghapratīkāśāḥ kṣipya turagān gajāḥ |

pādair eva vimṛdnanti mattāḥ kanakabhūṣaṇāḥ ||

Sinabi ni Sañjaya: Gaya ng mga ulap-ulan na bagong buo ang anyo, ang mga elepante—nagngangalit at may palamuting ginto—ay inihahagis ang mga kabayo at dinudurog sa ilalim ng kanilang mga paa. Ipinakikita ng tanawing ito ang napakalakas at walang kinikilingang puwersa ng digmaan, kung saan ang mga nilalang ay nagiging kasangkapan ng pagwasak sa gitna ng banggaan ng mga hukbo.

नवमेघप्रतीकाशाःhaving the appearance of new clouds
नवमेघप्रतीकाशाः:
Karta
TypeAdjective
Rootनवमेघप्रतीकाश
FormMasculine, Nominative, Plural
आक्षिप्यhaving flung/tossed away
आक्षिप्य:
TypeVerb
Rootआ-क्षिप्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
तुरगान्horses
तुरगान्:
Karma
TypeNoun
Rootतुरग
FormMasculine, Accusative, Plural
गजाःelephants
गजाः:
Karta
TypeNoun
Rootगज
FormMasculine, Nominative, Plural
पादैःwith (their) feet
पादैः:
Karana
TypeNoun
Rootपाद
FormMasculine, Instrumental, Plural
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
विमृद्नन्तिthey trample/crush
विमृद्नन्ति:
TypeVerb
Rootवि-मृद्
FormPresent, Indicative, Third, Plural, Parasmaipada
मत्ताःmaddened/intoxicated (in rut)
मत्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootमत्त
FormMasculine, Nominative, Plural
कनकभूषणाःadorned with gold ornaments
कनकभूषणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootकनकभूषण
FormMasculine, Nominative, Plural

संजय उवाच

S
Sañjaya
E
elephants (gajāḥ)
H
horses (turagāḥ)
G
golden ornaments (kanakabhūṣaṇāni)
N
new rain-clouds (navameghāḥ)

Educational Q&A

The verse primarily offers vivid battlefield description rather than a direct moral injunction; implicitly, it highlights the terrifying momentum of war, where strength and frenzy can overwhelm life indiscriminately, inviting reflection on the human cost of conflict.

Sañjaya describes the combat: rut-maddened, gold-adorned elephants, dark like fresh rain-clouds, toss horses aside and crush them under their feet amid the chaos of the Kurukṣetra battle.