Bhīmasena’s Kalinga Engagement and the Approach of Bhīṣma (भीमसेन-कालिङ्ग-संग्रामः)
न पुत्र: पितरं जज्ञे पिता वा पुत्रमौरसम् | न क्षाता क्रातरं तत्र स्वस्रीयं न च मातुल:,न पुत्र पिताको पहचानता था, न पिता अपने औरस पुत्रको। न भाई भाईको जानता था, न मामा अपने भानजेको
na putraḥ pitaraṃ jajñe pitā vā putram aurasam | na bhrātā bhrātaraṃ tatra svasrīyaṃ na ca mātulaḥ ||
Sinabi ni Sañjaya: Sa kaguluhang iyon, hindi nakilala ng anak ang ama, ni ng ama ang sarili niyang lehitimong anak. Hindi nakilala roon ng magkapatid ang isa’t isa, at maging ang tiyuhin sa ina ay hindi nakilala ang anak ng kanyang kapatid na babae. Ang kalituhan at poot ng digmaan ay lumamon sa mga ugnayang pangkamag-anak, kaya natabunan ang tungkulin at pagkakakilanlan ng pamilya ng agarang pangangailangan ng pag-iral at pakikipaglaban.
संजय उवाच
The verse highlights how extreme violence and confusion can erase ordinary moral and social recognition—family bonds and the duties they imply become obscured. It serves as a warning about war’s power to dissolve dharmic relationships and humane perception.
Sañjaya describes the battlefield condition during the Kurukṣetra war: the fighting is so intense and disorienting that close relatives cannot identify one another—sons and fathers, brothers, and even maternal uncles and nephews fail to recognize their kin amid the melee.