Shloka 9
Adhyāya 41 — Yudhiṣṭhira’s Gurv-anumati and Strategic Counsel (युधिष्ठिरस्य गुर्वनुमतिः)
सम्बन्ध-- इस प्रकार सत्त्व, रज और तम--इन तीनों गुणोंका स्वरूप और उनके द्वारा जीवात्माके बाँधे जानेका प्रकार बतलाकर अब उन तीनों गुणोंका स्वाभाविक व्यापार बतलाते हैं-- सत्त्वं सुखे संजयति रज: कर्मणि भारत । ज्ञानमावृत्य तु तम: प्रमादे संजयत्युत,हे अर्जुन! सत्त्वगुण सुखमें लगाता है: और रजोगुण कर्ममें- तथा तमोगुण तो ज्ञानको ढककर प्रमादमें भी लगाता हैः
sattvaṁ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata | jñānam āvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayaty uta ||
Sinabi ni Arjuna: O Bharata, ang guna na sattva ang nagbubuklod sa tao sa kaligayahan; ang rajas ang nagbubuklod sa pagkilos at sa di-mapakaling paggawa; ngunit ang tamas, na tumatakip sa pag-unawa, ang nagbubuklod sa kapabayaan, pagkalito, at kawalan ng pag-iingat. Ipinapaliwanag ng aral na ito kung paanong ang bawat likas na guna ay humihila sa isip tungo sa sariling anyo ng pamumuhay, at humuhubog sa asal at pananagutang moral.
अजुन उवाच
Educational Q&A
The verse explains the natural pull of the three guṇas: sattva inclines one toward happiness and clarity, rajas toward ceaseless activity, and tamas—by obscuring knowledge—toward negligence and delusion. Ethical effort involves recognizing these tendencies and cultivating discernment rather than being driven unconsciously.
In the Bhīṣma Parva’s Bhagavadgītā dialogue on the battlefield, the speaker is describing how the guṇas operate in human life—how they ‘bind’ the embodied self by directing attention and behavior toward pleasure, action, or heedlessness.