Shloka 9
Sainyavinyāsa–Lakṣaṇa (Disposition of Armies and Battlefield Omens) | सैन्यविन्यास–लक्षणम्
भीष्मो5ग्रत: सर्वसैन्यस्य वृद्ध: श्वेतच्छत्र: श्वेतधनु: सखड्गः । श्वेतोष्णीष: पाण्डुरेण ध्वजेन श्वेतैरश्वेः श्वेतशैलप्रकाशै:
sañjaya uvāca | bhīṣmo 'grataḥ sarvasainyasya vṛddhaḥ śvetacchatraḥ śvetadhanuḥ sakhadgaḥ | śvetoṣṇīṣaḥ pāṇḍureṇa dhvajena śvetair aśvaiḥ śvetaśailaprakāśaiḥ ||
Sinabi ni Sañjaya: Sa pinakaharap ng buong hukbo ay nakatindig ang matandang si Bhīṣma. Siya’y nababalutan ng kaputian—ang kanyang payong, ang kanyang busog, at ang kanyang espada; puting panyo-turban sa ulo; mapusyaw na watawat sa itaas; at mga kabayong puti na kumikislap na parang bundok ng niyebe. Ipinakikita ng tanawing ito si Bhīṣma bilang iginagalang na nakatatanda na nangunguna sa hukbong Kaurava; ang kanyang mahigpit ngunit maningning na anyo’y nagpapatingkad sa bigat ng digmaan at sa pasaning moral ng isang matanda na nakagapos sa tungkulin sa gitna ng trahedyang labanan.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension of dharma in war: an aged, revered elder leads the army not from personal desire but from obligation and role. Bhīṣma’s luminous, austere imagery suggests purity of vow and discipline, while also intensifying the tragedy that such virtue is drawn into destructive conflict.
Sañjaya narrates to Dhṛtarāṣṭra the battlefield arrangement, focusing on Bhīṣma at the head of the Kaurava forces. He describes Bhīṣma’s striking white insignia—parasol, weapons, turban, banner, and snow-bright horses—emphasizing his prominence and commanding presence.