Shloka 226
भीष्मसेनासंनिवेशः — Bhīṣma’s Mobilization, Omens, and the Kaurava Array
स्यन्दनैर्वरवर्माणो भीष्मस्यासन् पुरोगमा: । श्रुतायुध
sañjaya uvāca | syandanair varavarmāṇo bhīṣmasyāsan purogamāḥ | śrutāyudhaś citrasenaḥ purumitraḥ viviṁśatiḥ śalyaḥ bhūriśravā tathā mahārathī vikarṇaḥ—ete sapta mahādhanurdharā vīrā rathoparī ārūḍhāḥ sundara-kavaca-dhāriṇaḥ droṇaputram aśvatthāmānam ātmanaḥ purataḥ kṛtvā bhīṣmasya purastāt purastāc ceruḥ ||
Sinabi ni Sañjaya: Sa unahan ni Bhīṣma ay umusad ang isang pangunang hanay ng mga mandirigmang nakasakay sa karwahe, balot sa maringal na baluti. Sina Śrutāyudha, Citraseṇa, Purumitra, Vivimśati, Śalya, Bhūriśravas, at ang dakilang mandirigmang-karwahe na si Vikarna—ang pitong makapangyarihang mamamana na ito, nakasakay sa kani-kanilang karwahe at suot ang magagandang kiras, ay sumulong sa unahan ni Bhīṣma, inilalagay sa harap nila si Aśvatthāman, anak ni Droṇa, habang sila’y nagmamartsa. Ipinakikita ng tagpong ito ang sinadyang pag-aayos ng pamumuno at pag-iingat sa digmaan: iginagalang ang nakatatandang awtoridad, at inilalagay ang mabibigat na mandirigma upang magsanggalang at magpalaganap ng lakas.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethics of martial order: honoring senior command (Bhishma) while arranging capable protectors and forward fighters. It reflects kshatriya discipline—strategy, protection of leaders, and coordinated action rather than impulsive violence.
Sanjaya describes a Kaurava advance: seven renowned chariot-warriors in fine armor ride ahead of Bhishma as a vanguard, with Ashvatthama positioned prominently at the front, indicating a deliberate battle formation and the prominence of key fighters.