Previous Verse
Next Verse

Shloka 203

भीष्मसेनासंनिवेशः — Bhīṣma’s Mobilization, Omens, and the Kaurava Array

अश्वत्थामा ययौ यत्त: सिंहलाड्गूलकेतुना । गोवासनदेशके स्वामी महाराज शैब्य अपने अधीन राजाओंके साथ पताकासे सुशोभित राजोचित गजराजपर आखरूढ़ हो युद्धके लिये चले। कमलके समान कान्तिमान्‌ अश्वत्थामा सिंहकी पूँछके चिह्लसे युक्त ध्वजा-पताकावाले रथपर आरूढ़ हो समस्त सेनाओंके आगे रहकर चलने लगे

sañjaya uvāca | aśvatthāmā yayau yattaḥ siṃha-lāṅgūla-ketunā | govāsana-deśake svāmī mahārāja śaibyaḥ svādhīna-rājabhiḥ saha patākayā suśobhitaṃ rājocitaṃ gajarājaṃ samāruhya yuddhāya niryayau | kamala-sama-kāntimān aśvatthāmā siṃhasya lāṅgūla-cihna-yuktayā dhvajā-patākayā yukte rathopari samāruhya sarvāḥ senāḥ puraskṛtya jagāma ||

Sinabi ni Sañjaya: Sumulong si Aśvatthāman, tangan ang watawat na may tanda ng buntot ng leon. Si Haring Śaibya, panginoon ng lupain ng Govāsana, ay lumabas sa digmaan kasama ang mga haring nasa ilalim ng kanyang kapangyarihan, nakasakay sa maharlikang elepanteng pandigma na maringal at pinalamutian ng bandila. Nagniningning na parang lotus, si Aśvatthāman ay nakasakay sa karwaheng may watawat na may sagisag na buntot ng leon, at nanguna sa nagkakatipong hukbo—larawan ng matatag na loob sa pakikidigma at ng hayagang pagpapakita ng katapatan bago sumapit ang pagsubok ng dharma sa digmaan.

अश्वत्थामाAshvatthaman
अश्वत्थामा:
Karta
TypeNoun
Rootअश्वत्थामन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
ययौwent
ययौ:
Karta
TypeVerb
Rootया (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd, Singular
यत्तःstriving/intent (set forth)
यत्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootयत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सिंहलाङ्गूलकेतुनाwith a banner bearing a lion-tail emblem
सिंहलाङ्गूलकेतुना:
Karana
TypeNoun
Rootसिंहलाङ्गूलकेतु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
A
Ashvatthama
K
King Shaibya
G
Govasana region (Govāsana-deśa)
L
lion-tail banner/standard (siṃha-lāṅgūla-ketu)
C
chariot (ratha)
R
royal war-elephant (gajarāja)
A
armies/forces (senāḥ)
F
flags/standards (dhvaja, patākā)

Educational Q&A

The verse highlights how war is preceded by visible signs of identity and allegiance—banners, standards, and royal mounts—reminding the reader that martial action is not merely personal violence but a public, duty-bound undertaking within a hierarchy of rulers and followers, where ethical responsibility accompanies power and command.

Sanjaya describes the Kaurava-side warriors moving out for battle: Ashvatthama advances prominently with a lion-tail-emblem banner on his chariot, while King Shaibya, ruler of the Govasana region, proceeds with his subordinate kings, mounted on a decorated war-elephant, as the forces form and march forward.