Dvīpa–Sāgara–Parvata Varṇana and Svarbhānu
Rāhu) Graha-pramāṇa (Dvīpas, Oceans, Mountains, and Astral Measures
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत भीष्मपर्वके अन्तर्गत थ्रूमिपर्वमें उत्तरद्वीपादिसंस्थानवर्णनविषयक बारहवाँ अध्याय पूरा हुआ
yaḥ sa śakra ivākṣobhyo varṣan bāṇān sahasraśaḥ | jaghāna yudhi yodhānām arbudaṃ daśabhir dinaiḥ ||
te ’dya vātoddhṛtavṛkṣa iva hatā yuddhabhūmau śerate | bharatavaṃśī nareśa! etat sarvaṃ tava kumantraṇāphalam; anyathā bhīṣmaḥ etādṛśyā durdaśāyāṃ nārhati sma ||
Wika ni Sañjaya: Siya na gaya ni Indra—di matinag at di nayayanig—na nagpaulan ng libu-libong palaso at sa loob ng sampung araw ay lumipol ng isang arbuda, sampung krore, na mga mandirigma ng kaaway—ang mismong si Bhīṣma ngayon ay nakahandusay na patay sa larangan, gaya ng punong binunot ng bagyo. O hari ng angkan ng Bharata, lahat ng ito’y bunga ng iyong masamang payo; kung hindi, hindi sana narapat kay Bhīṣma ang ganitong abang wakas.
संजय उवाच
The verse stresses moral causality and royal responsibility: catastrophic outcomes in war are not merely fate but arise from unethical counsel and choices. Even a great, disciplined warrior like Bhishma can be brought to ruin when a kingdom is guided by kumantraṇā (bad policy).
Sanjaya reports to Dhritarashtra that Bhishma—who fought like Indra, showering arrows and destroying vast numbers over ten days—now lies fallen on the battlefield. Sanjaya attributes this reversal to Dhritarashtra’s misguided counsel and decisions.