Dvīpa–Sāgara–Parvata Varṇana and Svarbhānu
Rāhu) Graha-pramāṇa (Dvīpas, Oceans, Mountains, and Astral Measures
निज जा धन #* (श्रीमद्धगवदगीतापर्व) त्रयोदशो 5 ध्याय: संजयका युद्धभूमिसे लौटकर धृतराष्ट्रको भीष्मकी मृत्युका समाचार सुनाना वैशम्पायन उवाच अथ गावल्गणिदिंद्वान् संयुगादेत्य भारत । प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य भूतभव्यभविष्यवित्
vaiśampāyana uvāca | atha gāvalgaṇir vidvān saṃyugād etya bhārata | pratyakṣadarśī sarvasya bhūtabhavyabhaviṣyavit ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Pagkaraan nito, O inapo ni Bharata, isang araw ay nagbalik mula sa larangan ng digmaan ang marunong na si Sanjaya, anak ni Gāvalgaṇa—na tuwirang nakakakita sa lahat ng nagaganap at nakaaalam ng nakaraan, kasalukuyan, at darating. Lumapit siya kay Dhṛtarāṣṭra na lugmok sa balisang pag-iisip, at sa matinding dalamhati ay ibinalita ang nakadudurog na balita: si Bhīṣma, ang dakilang ninuno ng mga Bharata, ay nabuwal sa digmaan.
वैशम्पायन उवाच
The verse highlights the ethical weight of war’s consequences: even the mightiest and most revered (Bhīṣma) can fall, and those responsible must confront the truth. It also underscores the role of truthful witnessing (Saṃjaya) in bringing reality to a ruler clouded by attachment and moral blindness (Dhṛtarāṣṭra).
Saṃjaya, described as a direct witness and knower of past, present, and future, returns from the battlefield and reports to Dhṛtarāṣṭra the devastating news that Bhīṣma has been struck down in the war.