Shloka 61
स्थितिं धर्मे परां दृष्टवा भीष्मस्यामिततेजस: । तदनन्तर विभिन्न जनपदोंके स्वामी नरेशगण अमिततेजस्वी भीष्मकी यह धर्मविषयक उत्तम निष्ठा देखकर बड़े विस्मित हुए || ६० है ।।
sañjaya uvāca | sthitiṃ dharme parāṃ dṛṣṭvā bhīṣmasyāmitatejasaḥ | tadanantaraṃ bhinnajanapadānāṃ svāmino nareśā amitatejasvinaḥ bhīṣmasya dharmaviṣayakām uttamāṃ niṣṭhāṃ dṛṣṭvā mahad vismitā abhavan | upadhānaṃ tato dattvā pituḥ te manujeśvarāḥ, rājan, tava pitṛtulyaṃ bhīṣmaṃ | te nareśāḥ pāṇḍavāś ca mahārathāḥ kauravāś ca sarve ekasāthaṃ sundare bāṇaśayye śayānaṃ mahātmānaṃ bhīṣmaṃ upasaṃgamya praṇamya trir pradakṣiṇaṃ cakruḥ | sarvataś ca bhīṣmasya rakṣāvyavasthāṃ kṛtvā sarve vīrāḥ svaśibirāṇi jagmuḥ | te atyantam āturā api bhīṣmam eva cintayantaḥ āsan | sāyaṃkāle rudhireṇa liptāḥ te sarve nivasasthānaṃ gatāḥ |
Sinabi ni Sañjaya: Nang makita ang sukdulang katatagan ni Bhīṣma—na may di-masukat na ningning—sa dharma, ang mga hari, mga panginoon ng sari-saring kaharian, ay napuno ng pagkamangha sa marangal na paninindigang iyon. Pagkaraan, O Hari, matapos ilagay ang unan para kay Bhīṣma na parang ama sa iyo, ang mga pinunong iyon, kasama ang mga Pāṇḍava at ang mga dakilang mandirigmang karwahe ng mga Kaurava, ay lumapit sa dakilang-loob na Bhīṣma na nakahimlay sa magandang higaan ng mga palaso. Sila’y yumukod, umikot sa kanya nang tatlong ulit, at inayos ang pagbabantay sa kanya sa lahat ng panig. Pagkatapos, ang mga bayani ay nagbalik sa kani-kanilang kampo—bagaman labis ang dalamhati, ang kanilang isip ay nakatuon kay Bhīṣma lamang. Pagsapit ng gabi, na nabahiran ng dugo, silang lahat ay bumalik sa kanilang tinutuluyan.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even in the midst of war, dharma is recognized through steadfastness, self-control, and integrity. Bhishma’s unwavering commitment to dharma commands reverence from both sides, showing that moral authority can transcend factional conflict.
After witnessing Bhishma’s supreme dharmic resolve while he lies on the bed of arrows, the assembled kings—along with both Pandavas and Kaurava warriors—approach him, offer salutations, circumambulate him three times, arrange guards for his protection, and then return to their camps, still mentally preoccupied with Bhishma.