Shloka 109
इत्युक्त्वा तांस्तदा हंसान् स शेते शरतल्पग: । एवं कुरूणां पतिते शृज्गे भीष्मे महौजसि
ity uktvā tāṁs tadā haṁsān sa śete śaratālpagaḥ | evaṁ kurūṇāṁ patite śṛṅge bhīṣme mahaujasī ||
Wika ni Sañjaya: Pagkasabi niya nang gayon sa mga gansa, si Bhīṣma—na nakahimlay sa higaan ng mga palaso—ay nanatiling nagpapahinga. Kaya nang bumagsak ang makapangyarihang Bhīṣma, ang dakilang lakas at tuktok ng dangal ng mga Kuru, ang panig ng Kuru ay waring gumuho ang sariling rurok—isang mabigat na pagliko sa dharma at sa estratehiya ng digmaan.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how the fall of a single dharmic yet war-bound elder can signal the collapse of a dynasty’s moral and strategic ‘summit’; it highlights impermanence and the heavy ethical cost of fratricidal war.
After addressing the swans, Bhīṣma remains lying on the arrow-bed; Sañjaya frames this as the moment when the Kurus’ foremost support—Bhīṣma—has fallen, indicating a decisive shift in the war’s course.