Shloka 12
भीमसेनस्य बहुमहारथसंयुगः
Bhīmasena’s Engagement with Multiple Mahārathas
सुवर्णपुड्खैरिषुभिय्धपक्षै: सुतेजनै:
sañjaya uvāca — suvarṇapuṅkhair iṣubhir gṛdhrapakṣaiḥ sutejanaiḥ; karṇī-nālīka-nārācaiś ca pāṇḍavānāṃ senām ācchādayām āsa. tīkṣṇaiḥ śaraiḥ dhvajān ciccheda rathinaś ca nipapāta.
Sinabi ni Sañjaya: Sa matatalim na palasong may gintong katawan at buntot na balahibo ng buwitre, at sa mga sandatang gaya ng karṇī, nālīka, at nārāca, tinakpan niya ng ulang-bala ang hukbo ng Pāṇḍava. Sa matutulis na palaso, pinutol niya ang kanilang mga watawat at ibinagsak maging ang mga mandirigmang nakasakay sa karwahe—larawan ng malupit na husay ng digmaan, na naghahanap ng tagumpay sa pagwasak kapwa sa sagisag ng dangal at sa mga mandirigmang nagtataguyod nito.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the battlefield reality that skill and force can shatter both the outward emblems of honor (standards) and the warriors themselves. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s tension: kṣatriya-duty demands combat, yet the narrative repeatedly reminds the listener of war’s harsh, dehumanizing momentum.
Sanjaya describes a fierce missile-assault in which the Pāṇḍava forces are ‘covered’ by volleys of sharp, well-made arrows and specialized missiles (karṇī, nālīka, nārāca). The attack severs banners and strikes down chariot-fighters, signaling a decisive, demoralizing pressure on the Pāṇḍava side at that moment.