Shloka 19
Parīkṣit-janma-saṃkaṭa and Kuntī’s petition to Vāsudeva (परिक्षिज्जन्मसंकटं कुन्त्याः प्रार्थना च)
शकटानि रथाश्रैव तावदेव करेणव: । खराणां पुरुषाणां च परिसंख्या न विद्यते
śakaṭāni rathāś caiva tāvad eva kareṇavaḥ | kharāṇāṃ puruṣāṇāṃ ca parisaṃkhyā na vidyate, mahārāja |
Sinabi ni Vaiśampāyana: “Gayon din karami ang mga kariton at mga karwaheng pandigma, at gayon din ang bilang ng mga babaeng elepante. Ngunit, O dakilang hari, ang mga asno at ang mga tao ay lampas sa bilang.” Ipinapakita ng taludtod ang lawak ng paghahanda at yamang tinipon—napakalaki kaya’t hindi na masukat sa pagbilang—at nagpapahiwatig ng bigat at pagod ng paggawa ng tao na kaakibat ng mga gawaing panghari.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how royal undertakings can reach such magnitude that they exceed ordinary measures of accounting, implicitly drawing attention to the vast material resources and human labor required—and inviting reflection on restraint, responsibility, and the ethical weight of power.
Vaiśampāyana is describing the enormous numbers of vehicles and animals involved; carts, chariots, and female elephants are said to be in equal measure, while the donkeys and the men are so numerous that they cannot be counted.