Mahabharata — Ashvamedhika Parva, Shloka 50
Brahmā’s Instruction on Brahmacarya, Vānaprastha, and the Aliṅga Path
Ethics of Non-attachment
न तत्र क्रमते बुद्धिर्नेन्द्रियाणि न देवता: । वेदा यज्ञाक्ष लोकाक्ष न तपो न व्रतानि च
na tatra kramate buddhir nendriyāṇi na devatāḥ | vedā yajñāś ca lokāś ca na tapo na vratāni ca ||
Wika ni Vāyu: “Sa kataas-taasang katotohanang iyon, hindi makasusulong ang isip, ni ang mga pandama, ni maging ang mga diyos. Doon, walang pagpasok ang mga Veda at mga handog, ni ang mga daigdig ng karaniwang karanasan—gayundin ang pagpapakasakit at mga panata. Sapagkat ito’y itinuturing na lampas sa mga panlabas na tanda. Kaya, matapos maunawaan ang dharma na walang panlabas na palatandaan, isagawa ito ayon sa tunay nitong anyo.”
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the highest reality (ātma-tattva) is beyond the reach of intellect, senses, and even divine powers, and cannot be entered through external religious markers like ritual, austerity, or vows; true dharma is inward, markless, and must be practiced in its authentic essence.
Vāyu (the Wind-god) is instructing the listener on the nature of ultimate truth and the kind of dharma that leads toward it, shifting emphasis from outward rites and observances to inner realization and the formless, signless path known to the wise.