Shloka 26

तमोगुण-निरूपण

Analysis of Tamas and its Marks

Devanagari script

स्थावर (वृक्ष-पर्वत आदि) जीव

Transliteration

vāyudeva uvāca | sthāvarāḥ (vṛkṣa-parvata-ādayaḥ) jīvāḥ, paśavaḥ, vāhanāni, rākṣasāḥ, sarpāḥ, kīṭa-pataṅgāḥ, pakṣiṇaḥ, aṇḍajāḥ prāṇinaḥ, catuṣpadāḥ, unmattāḥ, badhirāḥ, mūkāḥ tathā anye yāvantaḥ pāpamaya-rogavantaḥ (kuṣṭhina-ādayaḥ) manuṣyāḥ santi, te sarve tamoguṇe nimagnāḥ | svakarmaṇā yathā-lakṣaṇā ime durācāriṇaḥ jīvāḥ sadā duḥkhe nimagnā bhavanti | teṣāṃ cittavṛttīnāṃ pravāho nimna-daśāyāṃ gacchati, tasmāt te arvāk-srotasa iti ucyante | te tamoguṇe nimagnāḥ sarve prāṇinaḥ tāmasāḥ || 23–25 || teṣām utkarṣam udrekaṃ vakṣyāmy aham ataḥ param | yathā te sukṛtāl lokāl labhante puṇyakarmiṇaḥ ||

Translation

Wika ni Vāyu: “Lahat ng nilalang—gaya ng mga hindi gumagalaw (mga punò, bundok at katulad), mga hayop, mga hayop na pangkarga, mga rākṣasa, mga ahas, mga insekto at uod, mga ibon, mga nilikhang mula sa itlog, mga hayop na may apat na paa, at maging mga taong baliw, bingi, pipi, o dinadapuan ng mga sakit na bunga ng kasalanan (gaya ng ketong)—ay pawang nakalubog sa gunang dilim (tamas). Taglay ang mga palatandaang nilikha ng sarili nilang mga gawa, ang mga nilalang na masama ang asal na ito’y laging nakababad sa pagdurusa. Sapagkat ang agos ng kanilang mga hilig ng isip ay dumadaloy pababa tungo sa mas mababang kalagayan, sila’y tinatawag na ‘yaong ang daloy ay pababa’ (arvāk-srotas). Kaya’t ang lahat ng nilalang na lubog sa tamas ay tinatawag na tāmasa. Pagkaraan nito, ipaliliwanag ko kung paanong yaong mga nahulog sa gayong mga sinapupunang tamasiko ay makaaangat at uunlad, at kung paanong, sa pagiging tagagawa ng kabutihan, mararating nila ang mas matataas na daigdig.”

Word by Word

• {'vāyudeva uvāca': 'Vāyu (the Wind-god) said', 'sthāvara': 'immobile being

• stationary life-form (e.g., tree, mountain)', 'jīva / prāṇin': 'living being

• creature', 'paśu': 'animal

• beast', 'vāhana': 'mount

• vehicle-animal', 'rākṣasa': 'rākṣasa

• a class of fierce beings/demons', 'sarpa': 'serpent', 'kīṭa (kīṭa-pataṅga)': 'insect

• creeping creature', 'pakṣin': 'bird', 'aṇḍaja': 'egg-born creature', 'catuṣpada': 'four-footed animal', 'unmatta': 'mad

• deranged', 'badhira': 'deaf', 'mūka': 'mute', 'pāpamaya-roga (kuṣṭhin)': 'sin-associated disease

• leper (as an example in the passage)', 'tamoguṇa': 'the guṇa of darkness, inertia, delusion', 'nimagna': 'submerged

• immersed', 'svakarman': 'one’s own action/karma', 'yathā-lakṣaṇa': 'having corresponding marks/signs

• characterized accordingly', 'durācārin': 'ill-conducted

• of bad behavior', 'duḥkha': 'suffering', 'cittavṛtti': 'mental modification

• tendency of mind', 'pravāha': 'flow

• current', 'nimna-daśā': 'lower condition/state', 'arvāk-srotas': 'one whose stream flows downward

• downward-tending', 'tāmasa': 'tamasic

• dominated by tamas', 'utkarṣa': 'uplift

• rise', 'udreka': 'increase

• flourishing', 'sukṛta': 'merit

• good deed', 'puṇyakarman': 'performer of meritorious acts', 'śreṣṭha-loka (implied by ‘higher worlds’)': 'higher/ श्रेष्ठ realms attained by merit'}

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• वायुदेव (Vāyudeva)
• तमोगुण (tamas)
• राक्षस (rākṣasa)
• सर्प (serpents)
• पक्षी (birds)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Beings dominated by tamas experience a downward pull in conduct and consciousness, resulting in suffering; yet even from tamasic conditions, uplift is possible through the cultivation of merit (sukṛta/puṇya) and ethical action.

What is happening in the narrative?

Vāyudeva classifies various forms of life and afflicted human conditions as tamasic due to their downward-flowing mental tendencies (arvāk-srotas), then signals a transition: he will next explain the process by which such beings can rise and attain higher worlds through meritorious deeds.