अलर्कोपाख्यानम् — Indriya-Nigraha and Yogic Victory
Mahābhārata 14.30
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपरवके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें ब्राह्मणगीताविषयक उनतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
indriyāṇi jaghānāśu bāṇenaikena vīryavān | yogenātmānam āviśya siddhiṃ paramikāṃ gataḥ ||
Mabilis na pinabagsak ng makapangyarihan ang mga pandama sa pamamagitan ng “iisang palaso”—ang disiplina ng yoga. Sa pagkalubog sa yogic na pagninilay, pumasok siya sa Sarili at natamo ang sukdulang kaganapan: kalayaan. Itinatanghal ng taludtod ang panloob na pananaig bilang pinakamataas na tagumpay: ang pagkamaster sa mga pandama sa pamamagitan ng nakatuong meditasyon ay humahantong sa mokṣa, hindi sa tagumpay na makamundo.
समुद्र उवाच
True heroism is inner victory: by one-pointed yoga (meditative discipline), the practitioner subdues the senses and realizes the Self, culminating in the highest siddhi—mokṣa.
A powerful figure is described metaphorically as using a single ‘arrow’—yoga—to defeat the senses. Through meditative absorption he ‘enters’ the Self and attains the supreme spiritual goal.