Mokṣa-dharma Yoga-Upadeśa: Equanimity, Sense-Restraint, and Vision of the Ātman (आत्मदर्शन-योगोपदेशः)
जैसे मनुष्य सपनेमें किसी अपरिचित पुरुषको देखकर जब पुनः उसे जाग्रत् अवस्थामें देखता है, तब तुरंत पहचान लेता है कि “यह वही है।” उसी प्रकार साधन-परायण योगी समाधि-अवस्थामें आत्माको जिस रूपमें देखता है, उसी रूपमें उसके बाद भी देखता रहता है ।।
yathā manuṣyaḥ svapne kasmiṃścid aparicite puruṣe dṛṣṭe punaḥ prabuddhāvasthāyāṃ tam eva paśyati, tadā sahasā pratyabhijānāti—“eṣa sa eva” iti; tathā sādhanaparāyaṇo yogī samādhyavasthāyām ātmānaṃ yena rūpeṇa paśyati, tenaiva rūpeṇa tataḥ param api paśyaty eva. iṣīkāṃ ca yathā muñjād vakṣyan niṣkṛṣya darśayet | yogī niṣkṛṣya cātmānaṃ tathā paśyati dehataḥ ||
Wika ng Brahmana: “Gaya ng taong nakakita sa panaginip ng isang di-kilalang lalaki at, nang maglaon, pagkakita sa kanya sa paggising ay agad nakikilala: ‘Siya rin ito’—gayon din ang yogin na nakatuon sa pagsasanay: kung paano niya nakita ang Sarili sa kalagayan ng samādhi, gayon din niya ito patuloy na nakikita pagkatapos. At gaya ng pagkuha at pagpapakita ng hiblang tambo mula sa tangkay ng damong muñja, gayon din ang yogin: wari’y hinuhugot niya ang Sarili at nakikitang hiwalay sa katawan.”
ब्राह्मण उवाच
Through the analogies of dream-recognition and extracting a fiber from muñja grass, the verse teaches viveka: the yogin realizes the Self as distinct from the body, and the clarity gained in samādhi becomes a stable, recognizable insight even afterward.
A brāhmaṇa instructs by using everyday comparisons to explain how a disciplined yogin perceives the ātman in samādhi and then continues to see that same truth—namely, the Self’s separateness from the physical body.