व्याधि-गुण-साम्योपदेशः | Discourse on Affliction, Guṇa-Equilibrium, and the Inner Battle
शत्रुदमन! द्रोणाचार्य और भीष्मके साथ जो युद्ध हुआ था, वही युद्ध आपके सामने उपस्थित है। इस समय आपको अकेले अपने मनके साथ युद्ध करना होगा ।।
śatrudamana! droṇācārya-bhīṣmābhyāṁ saha yo yuddhaḥ abhavat sa eva yuddhaḥ tava purataḥ samupasthitaḥ। idānīṁ tvayā ekenaiva svena manasā saha yoddhavyam॥ tasmād abhyupagantavyaṁ yuddhāya bharatarṣabha। paramavyaktarūpasya pāraṁ yuktyā svakarmabhiḥ॥ bharatabhūṣaṇa! ataḥ tasmai yuddhāya tvayā sajjībhavitavyam। svakarma-pālanena yogena ca manaḥ vaśīkṛtya māyātītaṁ parabrahma prāpnuhi॥
Wika ni Vāyu: “O tagapagpaamo ng mga kaaway! Ang digmaang minsan mong nilabanan kasama nina Droṇa at Bhīṣma ay muling nakatindig sa harap mo. Ngunit sa sandaling ito, mag-isa kang lalaban—laban sa sarili mong isip. Kaya, O bantog sa angkan ng mga Bhārata, humakbang ka pasulong sa digmaang ito. Sa wastong pag-unawa at sa tapat na pagtupad sa sariling tungkulin (dharma), tawirin mo ang saklaw ng Kataas-taasang Di-Nahahayag. O hiyas ng lahing Bhārata, maghanda ka para sa digmaang iyon: supilin ang isip sa pamamagitan ng yoga habang tinutupad ang iyong mga pananagutan, at marating ang Kataas-taasang Brahman na lampas sa māyā.”
वायुदेव उवाच
The verse reframes heroism as an inward discipline: the decisive battle is against one’s own mind. By performing one’s proper duties (svakarma) with discernment (yukti) and mastering the mind through yoga, one transcends māyā and realizes the Supreme Brahman.
Vāyudeva addresses a Bharata hero, recalling the earlier great war fought with Droṇa and Bhīṣma, and declares that a comparable ‘battle’ now confronts him—an internal struggle requiring solitary effort. He urges readiness, duty-based action, and yogic control of the mind to reach the transcendent goal.