Shloka 18

Vyāsa’s Boon-Offer and Dhṛtarāṣṭra’s Remorse in the Forest Assembly (आश्रमवासिक पर्व, अध्याय ३६)

Devanagari script

ततः कदाचिद्‌ गड़ाया: कच्छे स नृपसत्तम: | गड़ायामाप्लुतो धीमानाश्रमाभिमुखो5भवत्‌

Transliteration

tataḥ kadācid gaḍāyāḥ kacche sa nṛpasattamaḥ | gaḍāyām āpluto dhīmān āśramābhimukho 'bhavat |

Translation

Pagkaraan, minsan, ang pinakadakilang hari—ang marunong na si Dhṛtarāṣṭra—ay nagtungo sa mabuhanging pampang ng ilog Gaḍā, lumubog sa tubig upang maligo, at pagkaraan ay muling naglakad patungo sa kanyang ashram sa gubat. Ipinahihiwatig ng tagpong ito ang kanyang disiplinadong buhay ng pagreretiro: payak at may pagpipigil-sa-sarili, hindi na ayon sa aliwalas ng pagiging hari.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय

• कदाचित्: once, at some time
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित्
• Form: अव्यय

• गङ्गायाः: of the Ganga
• गङ्गायाः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• कच्छे: in the river-bank/low-lying bank region
• कच्छे: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: कच्छ
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• नृपसत्तमः: the best of kings
• नृपसत्तमः: Karta
• Type: Noun
• Root: नृपसत्तम
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गङ्गायाम्: in the Ganga
• गङ्गायाम्: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: गङ्गा
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• आप्लुतः: having plunged/bathed
• Type: Adjective
• Root: आप्लुत (आ + प्लु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (भूतकृदन्त, क्त)

• धीमान्: wise, intelligent
• धीमान्: Karta
• Type: Adjective
• Root: धीमन्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• आश्रमाभिमुखः: facing/towards the hermitage
• Type: Adjective
• Root: आश्रमाभिमुख
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अभवत्: became, set out (was)
• Type: Verb
• Root: भू
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

नारद उवाच

Characters & Entities

• Nārada
• Dhṛtarāṣṭra
• Gaḍā (river)
• Āśrama (hermitage)