Shloka 31
धृतराष्ट्राश्रमगमनम् — The Pandavas’ Procession to Dhritarashtra’s Hermitage
इति श्रीमहाभारते आश्रमवासिके पर्वणि पुत्रदर्शनपर्वणि गड़ातीरगमने एकत्रिंशो5ध्याय:
iti śrīmahābhārate āśramavāsike parvaṇi putradarśanaparvaṇi gaḍātīragamane ekatriṃśo 'dhyāyaḥ
Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Āśramavāsika Parvan—lalo na sa bahaging tinatawag na “Pagkakita sa mga Anak”—sa pangyayaring tumutukoy sa pagpunta sa pampang ng Gaḍā, nagwawakas ang ika-tatlumpu’t isang kabanata. Ang pangwakas na kolofon na ito’y naglalarawan sa salaysay bilang isang banal na tala at hudyat ng paglipat: binibigyang-diin ng teksto ang pag-alaala, pakikipagkasundo, at ang bigat ng ugnayang-dugo at tungkuling moral kahit matapos ang mga pagwasak ng digmaan.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
As a colophon, the verse does not teach through direct instruction; it frames the preceding events as sacred history and highlights the ethical resonance of the ‘vision of sons’ motif—grief, accountability, and reconciliation persist beyond victory or defeat, reminding readers that dharma includes how one bears loss and remembers kin.
This line marks the end of a chapter: it identifies the larger book (Mahābhārata), the parvan (Āśramavāsika), the sub-section (Putradharśana), and the specific episode (going to the bank of the Gaḍā), concluding the thirty-first chapter and signaling a transition to what follows.