Shloka 46
अनुशासनपर्व अध्याय ९३ — तपस्, सदोपवास, विघसाशन, अतिथिप्रियता
Austerity, regulated fasting, residual-eating, and hospitality
सम्भोजनी नाम पिशाचदक्षिणा सा नैव देवान् न पितृनुपैति । इहैव सा भ्राम्यति हीनपुण्या शालान्तरे गौरिव नष्टवत्सा
sambhojanī nāma piśāca-dakṣiṇā sā naiva devān na pitṝn upaiti | ihaiva sā bhrāmyati hīna-puṇyā śālāntare gaur iva naṣṭa-vatsā ||
Sinabi ni Bhishma: Ang bayad o dakṣiṇā na nagmumula sa pagdiriwang na saling palitan—kumakain sa śrāddha ng isa’t isa at saka nagbibigay at tumatanggap ng kabayaran bilang ganti—ay tinatawag na “piśāca-dakṣiṇā,” isang handog na parang sa multo at marumi. Hindi ito nakararating sa mga diyos ni sa mga Pitṛ (mga ninuno). Dahil salat sa bisa ng kabutihan, gumagala lamang ito sa mundong ito, tulad ng bakang nawalan ng guya na paikot-ikot sa loob ng kulungan; gayon din, ang mga kabayarang pinagpalitan ay nananatili rito at hindi nakaaabot sa mga ninuno.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma teaches that ritual gifts (dakṣiṇā) must be given with sincerity and proper intent; payments exchanged merely as reciprocal compensation for attending one another’s śrāddha are spiritually sterile—called piśāca-dakṣiṇā—and yield no benefit to gods or ancestors.
In his instruction on dharma and śrāddha conduct, Bhīṣma warns against a social practice of mutual feasting with give-and-take payments. He illustrates its futility with a simile: like a cow that has lost her calf and keeps circling within the cowshed, such meritless dakṣiṇā remains confined to this world and does not reach the Pitṛs.