Shloka 10
Chapter 84: Brahmā’s Counsel on Tāraka, the Search for Agni, and the Genesis of Skanda
Kārttikeya
किं च यज्ञस्य यज्ञत्वं क्व च यज्ञ: प्रतिष्ठित: । देवानामुत्तमं कि च कि च सत्रमित: परम्
kiṃ ca yajñasya yajñatvaṃ kva ca yajñaḥ pratiṣṭhitaḥ | devānām uttamaṃ kiṃ ca kiṃ ca satram itaḥ param ||
Nagtanong si Bhishma ng mga masusing tanong tungkol sa panloob na kahulugan ng paghahandog (yajña): Ano ang tunay na nagpapayabong sa isang ritwal upang matawag na “yajña”? Sa anong saligan nakatindig ang yajña? Ano ang itinuturing na pinakamataas na kabutihan para sa mga diyos? At anong banal na pagtalima o handog ang itinuturing na higit pa kaysa rito? Inililihis ng mga tanong ang usapan mula sa pormal na pagsasagawa ng ritwal tungo sa simulain at layunin na nagbibigay rito ng moral at espirituwal na katwiran.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic inquiry: ritual is not self-justifying; its true status as ‘yajña’ depends on the principle that grounds it (its pratiṣṭhā) and the highest aim it serves. It invites evaluation of sacrifice by inner essence and ethical-spiritual purpose rather than by external form alone.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhishma poses a sequence of questions to guide the listener toward a deeper understanding of sacrificial practice—what defines yajña, what supports it, what benefits the gods most, and what observance surpasses even standard sacrificial rites.