Shloka 23
Brāhmaṇa-vandana: Criteria for Veneration, Disciplined Speech, and Protective Kingship (अनुशासनपर्व, अध्याय ८)
(ब्राह्मणानुज्ञया ग्राह्मूं राज्यं च सपुरोहितै: । तद्रक्षणेन स्वर्गोडस्य तत्कोपान्नरको$क्षय: ।।
brāhmaṇānujñayā grāhyaṁ rājyaṁ ca sapurohitaiḥ | tad-rakṣaṇena svargo 'sya tat-kopān narako 'kṣayaḥ || putravat ca tato rakṣyā upāsyā guruvat te | agnivat copacaryā vai brāhmaṇāḥ kurusattama ||
Wika ni Bhīṣma: “Ang mga hari, kasama ang kanilang mga pari, ay dapat tumanggap at maghawak ng paghahari sa bisa lamang ng pahintulot ng mga brāhmaṇa. Sa pag-iingat sa mga brāhmaṇa, nakakamit ng pinuno ang langit; ngunit sa pag-udyok sa kanilang poot, nahuhulog siya sa impiyerno sa panahong walang hanggan. Kaya, O pinakamainam sa mga Kuru, ang mga brāhmaṇa ay dapat bantayan na parang sariling mga anak, igalang na parang mga guro, at paglingkuran at sambahin na gaya ng pag-aalaga sa banal na apoy.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Royal authority is ethically legitimate only when aligned with Brāhmaṇic sanction and protection of the learned/priestly class; safeguarding them leads to merit (svarga), while offending them brings grave demerit (naraka). The verse frames Brāhmaṇas as dependents to be protected (like sons), authorities to be revered (like gurus), and sacred presences to be ritually honored (like fire).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma after the war. Here he emphasizes rajadharma: how a king should relate to Brāhmaṇas and royal priests, presenting their protection and reverence as a decisive factor in the king’s moral and post-mortem fate.