Shloka 41
गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्
Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows
अन्तर्ज्ाता: सक्रयज्ञानलब्धा: प्राणै: क्रीतास्तेजसा यौतकाश्न । कृच्छोत्सृष्टा: पोषणाभ्यागताश्न द्वारैरेतैगोविशेषा: प्रशस्ता:
antarjātāḥ sakrayajñānalabdhāḥ prāṇaiḥ krītās tejasā yautakāś ca | kṛcchrotsṛṣṭāḥ poṣaṇābhyāgatāś ca dvārair etair goviseṣāḥ praśastāḥ ||
Sabi ni Bhīṣma: Ang mga bakang may natatanging halaga ay pinupuri bilang angkop ihandog kapag dumating ang mga ito sa isang tao sa mga kinikilalang paraan—isinilang sa sariling sambahayan, nakuha sa pamamagitan ng mga ritwal na paghahandog o sa pamamagitan ng karunungan, nakuha kapalit ng sariling buhay, napagwagian sa tapang sa digmaan, natanggap bilang dote, pinalaya ng may-ari na nabigatan sa pag-aalaga, o yaong mga bakang lumapit upang humingi ng pagkain at pag-iingat. Ang ganitong pinagmulan ang nagpapaging makatarungan at kapuri-puri sa dharma ang handog, sapagkat malinaw ang pag-aangkin ng nagbibigay at ang gawa ay para sa kapakanan, hindi sa pananakit.
पितामह उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma defines which cows are ethically commendable to give in charity: those acquired through clear, socially sanctioned, and non-harmful means (birth in one’s household, sacrifice/learning, life-risk exchange, valor, dowry, lawful relinquishment, or seeking refuge for sustenance). The emphasis is on rightful ownership and compassionate support, so that dāna becomes pure and dharmic.
In Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma (as teacher) enumerates categories of ‘special cows’ whose provenance makes them suitable for gifting. He is guiding the listener on proper conduct in charity—especially the norms around gifting cattle, a major form of wealth and welfare in the epic’s social world.