Shloka 49
दैव–पुरुषकार-प्रश्नः
Daiva–Puruṣakāra Inquiry: Fate and Human Effort
अभ्युत्थानेन दैवस्य समारब्धेन कर्मणा । विधिना कर्मणा चैव स्वर्गमार्गमवाप्लुयात्,मनुष्य दैवके उत्थानसे आरम्भ किये हुए पुरुषार्थसे उत्तम विधि और शास्त्रोक्त सत्कर्मसे ही स्वर्गलोकका मार्ग पा सकता है
abhyutthānena daivasya samārabdhena karmaṇā | vidhinā karmaṇā caiva svargamārgam avāpnuyāt ||
Wika ni Bhishma: “Sa pagbangon na may matibay na pasiya, sa pagsisimula ng gawa na naaayon sa itinakda, at sa paggawa ayon sa wastong tuntunin at sa mga banal na tagubilin ng kasulatan, natatamo ng tao ang landas na patungo sa langit. Itinuturo nito na ang tadhana ay hindi kapalit ng pagsisikap: ang makatarungan at disiplinadong pagkilos ang daan tungo sa mas mataas na daigdig at mas mataas na layon.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Heaven (and moral uplift) is reached through disciplined, rule-guided righteous action—undertaken with personal effort—even while acknowledging the role of daiva (what is ordained).
In the Anushasana Parva, Bhishma continues instructing on dharma; here he states a general principle that proper, scripturally guided action combined with determined effort is the means to attain the heavenly path.