Shloka 44
Dāyavibhāga (Inheritance Apportionment) and Household Precedence — Dialogue of Yudhiṣṭhira and Bhīṣma
“यदि तुम्हारे मतमें मूल्य देनेमात्रसे ही विवाहका पूर्ण निश्चय हो जाता है, पाणिग्रहणसे नहीं, तब तो स्मृतिका यह कथन ही व्यर्थ होगा कि कन््याका पिता एक वरसे शुल्क ले लेनेपर भी दूसरे किसी गुणवान् वरका आश्रय ले सकता है। अर्थात् पहलेको छोड़कर दूसरे गुणवान् वरसे अपनी कन्याका विवाह कर सकता है ।।
bhīṣma uvāca | yadi te matena mūlya-dāna-mātreṇaiva vivāhasya pūrṇa-niścayo bhavati, na pāṇigrahaṇena, tadā smṛter idaṃ vacanam eva vyarthaṃ syāt—yad uktaṃ: kanyāyāḥ pitā ekasmād varāt śulkaṃ gṛhītvāpi anyasya guṇavato varasya āśrayaṃ gantuṃ śaknoti; arthāt pūrvaṃ tyaktvā anyena guṇavatā varena svāṃ kanyāṃ vivāhayet || na hi dharmavidaḥ prāhuḥ pramāṇaṃ vākyataḥ smṛtam | yeṣāṃ vai śulkato niṣṭhā na pāṇigrahaṇāt tathā ||
Wika ni Bhishma: “Kung sa inyong palagay ang pag-aasawa ay ganap nang napagpasyahan sa pagbibigay lamang ng ‘halaga’ o bayad, at hindi sa ritwal ng paghawak sa kamay (pāṇigrahaṇa), mawawalan ng saysay ang isang kilalang tuntunin ng Smriti: na kahit tumanggap na ang ama ng dalaga ng bayad mula sa isang manliligaw, maaari pa rin siyang kumapit sa isa pang manliligaw na higit ang kabutihan; ibig sabihin, maaari niyang isantabi ang una at ipakasal ang anak sa mas karapat-dapat. Sapagkat ang mga nakaaalam ng dharma ay hindi tumatanggap bilang may bigat na patunay ang pahayag na ang ‘pagkakatali’ ay nasa bayad lamang at hindi, gaya ng nararapat, sa banal na gawa ng pāṇigrahaṇa. Ang aral ay ito: ang bayad na parang kalakalan ay hindi makalalamang sa dharmikong pagganap ng kasal, ni makagagapos sa isang angkan laban sa pagpili ng mas marangal na kapareha.”
भीष्य उवाच
Educational Q&A
A marriage is not ethically or legally finalized merely by payment of a fee; its dharmic completion depends on the proper rite (pāṇigrahaṇa). Therefore, accepting a bride-price does not irrevocably bind the girl’s father if a more virtuous suitor is available.
Bhishma addresses a dispute about what makes a marriage binding. He refutes the view that payment alone finalizes the match, citing the dharma-tradition that even after taking a fee from one suitor, the father may choose another worthier groom, because the decisive act is the ritual hand-taking.